ปลูกทุเรียนในเข่ง ทำได้แค่ไหน และต้องย้ายลงดินเมื่อไร

ต้นทุเรียนเล็กปลูกในเข่งไม้ไผ่ข้างบ้าน มีไม้หลักผูกเชือก และฟางคลุมหน้าดินเว้นโคนให้โปร่ง

ปรับปรุงเนื้อหา 13 พฤศจิกายน 2569

ปลูกทุเรียนในเข่งใช้ดูแลต้นเล็กหรือพักต้นก่อนย้ายลงพื้นที่ปลูกได้ แต่ต้องเตรียมภาชนะระบายน้ำได้ มีพื้นที่รากเพียงพอ และวางแผนย้ายเมื่อต้นโต ไม่ควรคาดหวังผลผลิตเท่าการปลูกในสวนจากขนาดเข่งเพียงอย่างเดียว

ปลูกในเข่งเหมาะกับใคร

หลายบ้านอยากมีทุเรียนสักต้นสองต้น แต่หน้าบ้านเป็นลานปูน หรือพื้นที่ยังไม่พร้อมขุดหลุม เข่งเลยเป็นทางออกที่หลายคนนึกถึงก่อน ซึ่งก็ทำได้ ทั้งปลูกเลี้ยงไว้ที่บ้านหรือพักต้นไว้รอวันลงแปลง แต่ต้องเข้าใจตั้งแต่แรกว่าเข่งไม่ใช่วิธีทำสวน สวนเชิงการค้าใช้การขุดหลุมหรือยกโคกตามสภาพพื้นที่3 ถ้ากำลังวางแผนลงแปลงจริง อ่านภาพรวมได้ที่ วิธีปลูกทุเรียน

อีกเรื่องที่ควรรู้ไว้ วิธีปลูกในเข่งที่ใช้กันตอนนี้เป็นคำแนะนำแนวภูมิปัญญาชาวบ้าน ไม่ใช่ผลทดลองทางวิชาการ1 ส่วนที่เหลือในหน้านี้ใช้หลักการปลูกและดูแลต้นเล็กจากเอกสารวิชาการมาประกอบ

เลือกวัสดุปลูกในเข่งให้โปร่งและระบายน้ำได้

เลือกวัสดุปลูกที่โปร่ง ระบายน้ำได้ และยังเก็บความชื้นพอสำหรับต้นเล็ก ไม่มีสูตรผสมเดียวที่เหมาะกับทุกแหล่งวัสดุ ควรทดลองรดน้ำดูการไหลผ่านและความชื้นในภาชนะก่อนปลูก มูลสัตว์หรือปุ๋ยหมักที่ใช้ต้องย่อยสลายสมบูรณ์และไม่ใส่มากจนวัสดุแฉะหรือมีเกลือสะสม

ใช้วัสดุอินทรีย์ที่หมักสุกและสะอาด หลีกเลี่ยงมูลสัตว์สดที่ยังย่อยสลายและเกิดความร้อน การเติมอินทรียวัตถุต้องพิจารณาความโปร่งและความชื้นของวัสดุทั้งเข่งร่วมกัน

ทุเรียนอ่อนแอต่อน้ำขัง จึงต้องดูทั้งวัสดุ ภาชนะ และจุดวางร่วมกัน ตรวจว่ารูระบายไม่อุดตันและไม่มีน้ำค้างใต้ก้นเข่ง ไม่เลือกสูตรจากชื่อวัสดุเพียงอย่างเดียว

ถุงผลิตภัณฑ์ Pluto S1 วัสดุปรับปรุงดินชนิดเม็ด

Pluto S1 เป็นวัสดุปรับปรุงดิน ไม่ใช่ปุ๋ยหรือฮอร์โมน

ขั้นตอนปลูกลงเข่ง

ก่อนปลูก ให้เริ่มจากต้นที่ดีก่อน เลือกต้นที่ระบบรากไม่ขดหรืองอ และใช้ต้นตอพื้นเมือง3 เพราะต้นที่รากขดมาตั้งแต่ในถุง ย้ายไปอยู่เข่งก็ยังขดต่อ

  1. ใส่วัสดุให้เหลือที่ว่าง ใส่วัสดุที่ผสมแล้วลงเข่ง ให้เหลือพื้นที่ในเข่งประมาณ 3 นิ้ว วางกิ่งพันธุ์ลงไป แล้วค่อยเทดินลงไปอีกครั้ง1
  2. แกะถุงชำแบบไม่ให้ดินแตก กรีดก้นถุงก่อน ถ้าเจอรากขดงอที่ก้นถุงให้ตัดรากส่วนนั้นออก แล้วกรีดข้างถุงจากล่างขึ้นบน ดึงถุงออกเบาๆ3 ขั้นตอนนี้เขียนไว้สำหรับปลูกลงหลุม แต่ปลูกลงเข่งก็ใช้หลักเดียวกัน
  3. อย่ากลบลึก กลบดินไม่ให้สูงถึงรอยเสียบยอดหรือรอยทาบ3
  4. ปักหลักกันล้ม ปักไม้หลักแล้วผูกเชือกติดกับต้น1 ต้นในเข่งยิ่งโดนลมโยกง่าย เพราะวัสดุในเข่งไม่ได้แน่นเหมือนดินในแปลง
  5. รดน้ำแล้วคลุมหน้าดิน รดน้ำทันทีหลังปลูก แล้วคลุมหน้าดินด้วยฟางข้าวหรือหญ้าแห้งเพื่อเก็บความชื้น1 คลุมแบบเว้นโคนให้โปร่ง คือคลุมดินห่างจากโคนต้นออกไปจนถึงแนวทรงพุ่ม และใช้วัสดุจากแหล่งที่ไม่มีการสะสมของโรค5
  6. ทำร่มเงา ต้นที่เพิ่งปลูกยังต้องการร่มเงาช่วงแรก3
ภาพวาดตัดขวางเข่งปลูกทุเรียน วัสดุดินดำ แกลบดำ มูลสัตว์หมักผสมกัน รอยเสียบยอดอยู่เหนือดิน และคลุมฟางเว้นโคน

น้ำและการระบายน้ำของเข่ง

ดินในเข่งควรชื้นสม่ำเสมอแต่ไม่แฉะ ที่ต้องระวังฝั่งแฉะเป็นพิเศษก็เพราะน้ำขังทำให้รากเน่าและต้นตายได้ง่าย3,2 ไม่มีตัวเลขตายตัวว่าต้องรดวันละกี่ครั้งหรือกี่ลิตร ให้ใช้นิ้วเขี่ยหน้าดินดูความชื้นก่อนรดทุกครั้ง แล้วปรับตามแดด ฝน และขนาดต้น

หลักนี้ไปทางเดียวกับการจัดทุเรียนไว้ในกลุ่มไม้ผลที่ “ต้องรีบระบายน้ำ” และควรให้ความสำคัญกับการลดน้ำขังบริเวณราก6 เรื่องนั้นพูดถึงพืชหลังน้ำท่วม ไม่ใช่เรื่องเข่ง แต่ก็ยืนยันหลักเดียวกันว่าทุเรียนไม่ทนน้ำขัง ถ้าจะใช้กระถางแทนเข่ง หลักก็เหมือนกัน คือวัสดุและภาชนะต้องระบายน้ำได้2,6

ฝั่งแห้งก็ประมาทไม่ได้ มีการทดลองกับต้นกล้าหมอนทองอายุ 1 ปีที่ปลูกในกระถางดินเผา พบว่าการคลุมดินเก็บความชื้นได้ดีกว่าไม่คลุมอย่างชัดเจนในวันที่ 7, 10 และ 13 หลังขาดน้ำ ใบเริ่มเป็นลอนตั้งแต่วันที่ 4 และข้อแนะนำจากการทดลองคือไม่ควรปล่อยต้นกล้าขาดน้ำเกิน 7 วัน7 การทดลองนี้ทำในกระถางดินเผา ไม่ใช่เข่ง แต่ก็พอบอกได้ว่าต้นเล็กในภาชนะขาดน้ำไม่ได้นาน และการคลุมหน้าดินช่วยเก็บความชื้นไว้ได้

เรื่องจุดวางก็สำคัญพอกัน อย่าวางเข่งในแอ่งที่น้ำฝนไหลมารวมแล้วขังใต้ก้นเข่ง เพราะต่อให้วัสดุในเข่งโปร่งแค่ไหน ถ้าก้นเข่งแช่น้ำ รากก็อยู่ในสภาพน้ำขังอยู่ดี ข้อนี้เป็นข้อสรุปจากหลักที่ว่าทุเรียนอ่อนแอต่อน้ำขัง2

สัญญาณว่าเข่งเล็กไป และวิธีย้ายลงดิน

ต้นในเข่งต้องหมั่นดู ทั้งว่าต้นสมบูรณ์ ไม่มีใบเหลือง ไม่มีแมลงหรือศัตรูพืชรบกวน และดูว่าเข่งเล็กเกินไปจนต้องย้ายต้นไปปลูกลงดิน ปลูกในบ่อ หรือเลือกตัดก้นเข่งเพื่อให้รากลงดินก็ได้1 ไม่มีแหล่งไหนกำหนดอายุหรือจำนวนเดือนที่ต้องย้าย จึงต้องดูจากต้นจริงเป็นหลัก

สังเกตรากที่เริ่มวนแน่นตามภาชนะ วัสดุที่แห้งเร็วผิดปกติ และขนาดทรงพุ่มเทียบกับพื้นที่ราก เมื่อพื้นที่รากไม่พอให้วางแผนย้ายโดยรักษาตุ้มดิน หากรากขดมากให้ผู้ชำนาญช่วยประเมิน ไม่ใช้วิธีตัดรากตามขนาดถุงเพาะชำกับเข่งทุกขนาด

ภาพวาดเปรียบเทียบรากทุเรียนที่ขดก้นภาชนะ กับรากหลังตัดแต่งส่วนที่ขดออกก่อนย้ายลงดิน

พอถึงวันย้ายลงดิน ทำตามนี้

  1. ต้นที่โตแล้วควรตัดแต่งรากที่ขดงอทั้งที่ก้นและด้านข้างออกก่อนปลูก3
  2. แกะต้นออกจากภาชนะโดยระวังอย่าให้ดินแตก และกลบไม่ให้ถึงรอยเสียบยอด3
  3. ปักไม้หลักผูกเชือกกันลมพัดโยก และพรางแสงให้ต้นที่ปลูกใหม่3

ส่วนการเตรียมหลุมหรือยกโคกในแปลง อ่านได้ที่ ปลูกลงดินแบบสวน

ถ้าต้นในเข่งเริ่มใบเหลืองหรือยอดแห้ง อย่าเพิ่งโทษปุ๋ย ให้ดูราก วัสดุ และน้ำก่อน เพราะต้นในภาชนะมักเริ่มเสียจากข้างล่าง อาการที่ต้องแยกให้ออกอ่านต่อได้ที่ โรครากเน่าโคนเน่า

เข่งคือบ้านชั่วคราวของทุเรียน ดูรากให้ทัน แล้วพาลงดินก่อนรากจะไม่มีที่ไป

คำถามที่พบบ่อย

ปลูกทุเรียนในเข่งให้ออกลูกได้ไหม?

ยังไม่พบข้อมูลวิชาการเรื่องผลผลิตทุเรียนที่ปลูกในเข่ง และวิธีปลูกในเข่งเองก็ให้ย้ายลงดินหรือตัดก้นเข่งให้รากลงดินเมื่อเข่งเล็กไป1

ใช้เข่งหรือกระถางขนาดเท่าไร?

ยังไม่พบตัวเลขขนาดเข่งหรือกระถางสำหรับทุเรียน และวิธีปลูกในเข่งก็ไม่ได้ระบุขนาดไว้ หลักที่มีคือเปลี่ยนภาชนะให้เหมาะกับทรงพุ่ม8 และเมื่อเข่งเล็กไปให้ย้ายลงดินหรือตัดก้นเข่ง1

ปลูกในเข่งแล้วกี่เดือนแตกใบอ่อน?

ไม่มีช่วงเวลาที่รับรองได้สำหรับทุกต้น การแตกใบขึ้นกับความสมบูรณ์ของต้น ราก น้ำ แสง และการย้ายปลูก หากต้นไม่ฟื้นหรือใบเหลืองเพิ่ม ควรตรวจสาเหตุก่อนเพิ่มปุ๋ย

อยากถามเรื่องวัสดุปลูกและการดูแลทุเรียนต้นเล็ก ทักไลน์ ติดต่อทีม Pluto หรือโทร 061-447-4464

แหล่งอ้างอิง

(เข้าถึงทุกแหล่งเมื่อ 3 พ.ย. 2569)

  1. สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดราชบุรี, วิธีปลูกทุเรียนในเข่ง (เทคโนโลยีและภูมิปัญญาชาวบ้าน, 28 มิ.ย. 2567; อ้างข้อมูลจาก ธรรมะเกษตรก้าวหน้า กรมส่งเสริมการเกษตร) https://www.opsmoac.go.th/ratchaburi-local_wisdom-preview-461391791887
  2. กรมส่งเสริมการเกษตร, คำแนะนำที่ 17 การปลูกทุเรียน https://eto.ku.ac.th/neweto/e-book/plant/tree_fruit/fruit9.pdf
  3. กรมวิชาการเกษตร สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 8, การปลูกทุเรียน (บทที่ 3 ใน การผลิตทุเรียนภาคใต้ตอนล่าง, 2563) หน้า 15–16 https://www.doa.go.th/share/attachment.php?aid=2973
  4. กรมพัฒนาที่ดิน, การใช้เทคโนโลยีการพัฒนาที่ดินในการปลูกทุเรียนพันธุ์หมอนทองเพื่อพัฒนาเข้าสู่ระบบเกษตรอินทรีย์ ต.แหลมงอบ จ.ตราด หน้า 26 https://e-library.ldd.go.th/library/flip/bib10148f/files/basic-html/page40.html
  5. กรมวิชาการเกษตร สถาบันวิจัยพืชสวน, การจัดการการผลิตทุเรียนเพื่อรองรับภัยธรรมชาติ (2567) หน้า 8 https://www.doa.go.th/hort/wp-content/uploads/2024/11/%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%88%E0%B8%B1%E0%B8%94%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%9C%E0%B8%A5%E0%B8%B4%E0%B8%95%E0%B8%97%E0%B8%B8%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%9E%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%A3%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%9A%E0%B8%A0%E0%B8%B1%E0%B8%A2%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%95%E0%B8%B4.pdf
  6. สำนักงานเกษตรอำเภอเมืองสุพรรณบุรี กรมส่งเสริมการเกษตร, พืชแต่ละชนิด ทนน้ำไม่เท่ากัน (30 ก.ย. 2569) https://suphanburi.doae.go.th/mueangsuphanburi/?p=6508
  7. วิมลฉัตร สมนิยาม และ พัฒนา สมนิยาม (2569). ผลของการคลุมดิน การใช้สารเพิ่มความชื้นพอลิเมอร์ และการพ่นดินขาวเกาลินต่อความทนแล้งของต้นกล้าทุเรียนหมอนทอง. วารสารวิจัยและส่งเสริมวิชาการเกษตร 43(1): 55–69. https://doi.org/10.14456/jare-mju.2026.5
  8. สถาบันคุณวุฒิวิชาชีพ (องค์การมหาชน) ร่วมกับ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์, มาตรฐานอาชีพ อาชีพผู้ผลิตต้นกล้าพันธุ์ทุเรียน และอาชีพผู้ปลูกทุเรียน หน่วย A172 ย้ายต้นกล้าพันธุ์ทุเรียน หน้า 16 https://tpqi-net.tpqi.go.th/qualifications/standard/book?cer_level_id=6785&id=13

Leave a comment

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องข้อมูลจำเป็นถูกทำเครื่องหมาย *