ตอบสั้น: ให้เลือกต้นกล้าทุเรียนที่แข็งแรง ตรงตามพันธุ์ ต้นตอเป็นพันธุ์พื้นเมืองที่ทนทานต่อโรครากเน่าโคนเน่า ระบบรากไม่ขดหรืองอ ใบหนาเขียวเข้ม ไม่เป็นโรค ไม่มีแมลงทำลาย และใบยอดคู่สุดท้ายแก่แล้ว1 ใช้ต้นพันธุ์อายุไม่เกิน 1 ปี2 และควรซื้อจากแหล่งที่เชื่อถือได้ ไม่นำต้นพันธุ์หรือดินปลูกจากแหล่งที่มีโรครากเน่าโคนเน่าระบาดเข้าสวน3
ปรับปรุงเนื้อหา 13 พฤศจิกายน 2569
หลายคนเลือกต้นทุเรียนจากความสูงกับจำนวนใบ ยิ่งต้นใหญ่ยิ่งรู้สึกคุ้ม แต่สิ่งที่ตัดสินว่าต้นจะตั้งตัวได้หรือไม่ ส่วนใหญ่อยู่ใต้ดินในถุง ซึ่งตอนยืนเลือกที่แผงมักไม่มีใครพลิกดู ด้านล่างรวบรวมเกณฑ์เลือกต้นพันธุ์ไว้เป็นเช็กลิสต์ให้ถือไปดูต้นได้เลย พร้อมวิธีจัดการรากขด และความต่างของต้นเสียบยอดกับต้นเสริมรากครับ
1. ทำไมต้นพันธุ์สำคัญตั้งแต่วันซื้อ
เพราะปัญหาที่ติดมากับต้นพันธุ์ แก้ทีหลังได้ยาก ในคู่มือการปลูก เรื่องการเลือกต้นพันธุ์อยู่ในหัวข้อเดียวกับวิธีปลูก1 แปลว่าการปลูกให้รอดเริ่มตั้งแต่ตอนเลือกต้น ไม่ใช่ตอนลงหลุม
เรื่องโรคก็เหมือนกัน ข้อแรกของการป้องกันโรครากเน่าโคนเน่าทุเรียน คือไม่นำต้นพันธุ์ กิ่งพันธุ์ หรือดินปลูกจากแหล่งที่มีการระบาดเข้ามาในสวน3 ต้นที่ติดเชื้อมาตั้งแต่ในถุง เท่ากับพาโรคเข้าแปลงด้วยมือเราเอง
งานวิชาการต่างประเทศก็ไปในทางเดียวกัน คือให้เลือกต้นพันธุ์ปลอดโรคจากเรือนเพาะชำที่เชื่อถือได้ และมาตรฐานเรือนเพาะชำต้องดีขึ้น เพื่อไม่ให้ต้นที่ติดเชื้อหลุดไปถึงมือเกษตรกร4
2. เช็กลิสต์ดูต้นพันธุ์ก่อนซื้อ
ดู 5 จุดหลัก คือ ลำต้นกับใบ ราก ต้นตอ อายุต้น และแหล่งที่มา ตารางด้านล่างสรุปเกณฑ์ไว้ ถ่ายเก็บไว้ในมือถือแล้วเปิดดูตอนเลือกต้นได้เลย
| ดูอะไร | ต้นที่ควรเลือก | แหล่ง |
|---|---|---|
| ลำต้น | แข็งแรงสมบูรณ์ ตรงตามพันธุ์ | 1 |
| ใบ | หนา เขียวเข้ม ใบยอดคู่สุดท้ายแก่แล้ว | 1 |
| โรคและแมลง | ไม่เป็นโรค ไม่มีแมลงทำลาย | 1 |
| ราก | แผ่กระจายดี ไม่ขดม้วนงออยู่ก้นถุง | 1 |
| ต้นตอ | พันธุ์พื้นเมืองที่ทนทานต่อโรครากเน่าโคนเน่า | 1 |
| อายุต้น | ไม่เกิน 1 ปี | 2 |
| แหล่งที่มา | ไม่มาจากแหล่งที่มีโรครากเน่าโคนเน่าระบาด ซื้อจากเรือนเพาะชำที่เชื่อถือได้ | 3,4 |
ลำต้นและใบ
ให้เลือกต้นที่แข็งแรงสมบูรณ์ ตรงตามพันธุ์ ใบหนาเขียวเข้ม ไม่เป็นโรค ไม่มีแมลงทำลาย และใบยอดคู่สุดท้ายแก่แล้ว1 พูดง่ายๆ คือเลือกต้นที่ใบชุดบนสุดเป็นใบแก่ ไม่ใช่ต้นที่กำลังแตกใบอ่อนสีน้ำตาลอ่อนอยู่ที่ยอด พลิกดูใต้ใบด้วยว่ามีแมลงหรือรอยกัดหรือไม่
ราก
จุดนี้สำคัญที่สุดแต่คนดูน้อยที่สุด เกณฑ์คือ “ระบบรากแผ่กระจายดี ไม่ขดม้วนงออยู่ก้นถุง”1 ก่อนจ่ายเงิน ขอยกถุงขึ้นดูก้นถุง ถ้าเห็นรากโผล่ออกมาเยอะหรือพันเป็นวง แสดงว่าต้นอยู่ในถุงนานจนรากวนอยู่ในนั้นแล้ว
ต้นตอ
ต้นตอควรเป็นพันธุ์พื้นเมืองที่ทนทานต่อโรครากเน่าโคนเน่า1 แต่ก็ต้องรู้ไว้ว่ายังไม่พบต้นตอที่ต้านทานโรคนี้ได้ชัดเจน4 ต้นตอดีจึงเป็นแค่ด่านแรก ยังต้องจัดการดินและน้ำในสวนร่วมด้วย
อายุต้น
ควรเลือกต้นพันธุ์อายุไม่เกิน 1 ปี2 การปลูกระบบระยะชิดก็ใช้ต้นพันธุ์อายุ 1 ปีที่ขยายจากกิ่งข้างเช่นกัน3 ข้อหลังเป็นบริบทของสวนระยะชิด ไม่ได้เป็นกฎสำหรับทุกสวน

3. ต้นใหญ่ในถุงนาน กับต้นเล็กรากดี เลือกแบบไหน
ถ้าเลือกได้ ต้นเล็กที่รากดีปลูกง่ายกว่า สำหรับการปลูกแบบยกโคก ให้ใช้ต้นขนาดเล็กที่ระบบรากดี ไม่ขดงอ ถ้าจะใช้ต้นขนาดใหญ่ ต้องตัดแต่งรากที่ขดงอทั้งที่ก้นถุงและด้านข้างออกก่อนปลูก และต้องพรางแสงให้ต้นที่ปลูกใหม่1
ขนาดต้นอย่างเดียวไม่บอกคุณภาพราก กรมวิชาการเกษตรให้เลือกต้นที่รากไม่ขด และหากใช้ต้นกล้าขนาดใหญ่ต้องประเมินการแต่งรากก่อนปลูก พร้อมพรางแสงหลังย้ายต้น 1
| แบบ | ข้อดีตามแหล่ง | ข้อควรรู้ | แหล่ง |
|---|---|---|---|
| ต้นเล็ก รากดี | แนะนำสำหรับปลูกแบบยกโคก | ต้องพรางแสงหลังปลูก | 1 |
| ต้นใหญ่ในถุง | – | ต้องตัดรากขดก้นถุงและด้านข้างออกก่อนปลูก | 1 |
| เสียบยอด/ทาบกิ่ง | ได้ต้นพันธุ์ดีบนต้นตอ | ห้ามกลบดินถึงรอยต่อ แกะพลาสติกออกประมาณ 1–2 เดือนหลังปลูก | 1,4 |
| เสริมราก 2–3 ราก | รากลึก ทนแล้ง ต้านลม ทดแทนรากที่เสียหาย | ต้นทุนสูง ต้องใช้แรงงานชำนาญ ผลผลิตต่อไร่ไม่ต่างจากต้นเดี่ยว | 3 |
4. ถ้ารากขดแล้ว ทำอย่างไรตอนปลูก
ควรเลือกต้นที่รากดีตั้งแต่ซื้อ หากพบรากขดมากให้พิจารณาเปลี่ยนต้น แทนการตัดรากเองอย่างหนัก กรณีจำเป็นต้องแต่งราก ให้ผู้ชำนาญประเมิน ใช้เครื่องมือสะอาด รักษาตุ้มดิน และจัดร่มเงาหลังปลูกตามแนวทางของกรมวิชาการเกษตร
ตอนวางต้นลงหลุม ให้ระดับดินปากถุงเดิมสูงกว่าระดับดินปากหลุมเล็กน้อย และอย่ากลบดินสูงจนถึงรอยเสียบยอดหรือรอยทาบ1 พูดง่ายๆ คืออย่าปลูกลึก รอยต่อกิ่งต้องอยู่สูงกว่าระดับดินชัดเจน4 บางคำแนะนำเขียนไว้สั้นๆ ว่า “ปลูกให้เหลือดินเดิมประมาณ 1 นิ้ว”2 ซึ่งไปทางเดียวกับคำแนะนำให้ปากถุงเดิมสูงกว่าปากหลุมเล็กน้อย
หลังปลูกไปประมาณ 1–2 เดือน ให้แกะพลาสติกที่พันรอยเสียบยอดหรือรอยทาบออก1 ขั้นตอนเตรียมหลุมและการปลูกแบบเต็ม ดูต่อได้ที่ขั้นตอนปลูกทุเรียนทีละขั้น

5. ทุเรียนเสียบยอด ทาบกิ่ง และเสริมราก ต่างกันอย่างไร
ทั้งสามแบบคือการเอาต้นพันธุ์ดีไปต่อกับต้นตอ ต่างกันที่จำนวนรากและวิธีทำ ต้นเสียบยอดหรือทาบกิ่งคือต้นพันธุ์ดีที่ต่ออยู่บนต้นตอต้นเดียว จุดที่ต้องระวังจึงเป็นรอยต่อ อย่าให้ดินกลบถึง1
ต้นเสริมราก คือการทาบต้นทุเรียนพื้นเมืองที่เพาะจากเมล็ดเข้ากับต้นพันธุ์ดี ทาบ 1 ต้นได้ 2 ราก ทาบ 2 ต้นได้ 3 ราก ทำได้กับทุกสายพันธุ์ อีกวิธีคือปลูกเมล็ดทุเรียนป่า 1–3 เมล็ด ห่างกัน 20–30 เซนติเมตร แล้วทาบเมื่อต้นสูง 80–100 เซนติเมตร เกษตรกรภาคตะวันออกนิยมทำ 2–3 ราก3 เมล็ดที่ใช้ไม่ควรเป็นพาหะของหนอนเจาะเมล็ด3

ข้อดีคือ ระบบรากลึกขึ้น ทนแล้งและต้านแรงลมได้ดี และช่วยทดแทนรากที่เสียหาย3 ส่วนข้อเสียคือต้นทุนสูงทั้งค่าต้นตอพันธุ์ป่าและค่าทาบกิ่ง ยุ่งยากในช่วงแรก ผลผลิตต่อต้นและต่อไร่ไม่ต่างจากต้นเดี่ยว และต้องใช้แรงงานที่ชำนาญ3 จึงควรชั่งทั้งสองด้านก่อนตัดสินใจ
สำหรับพื้นที่เสี่ยงลมพายุ ควรใช้ต้นเสริมราก หรือเสียบข้างพันธุ์ดีบนต้นตอที่เพาะเมล็ดในแปลงซึ่งมีรากแก้วสมบูรณ์ เพราะยึดดินได้ดีกว่าต้นที่ปลูกในถุงเพาะชำ3
6. ซื้อต้นพันธุ์จากแหล่งไหน
หลักคือซื้อต้นปลอดโรคจากแหล่งที่เชื่อถือได้4 และไม่รับต้นหรือดินปลูกจากแหล่งที่มีโรคระบาด3 ก่อนซื้อ ลองถามผู้ขายตรงๆ ว่าเป็นพันธุ์อะไร ใช้ต้นตออะไร และต้นมาจากไหน ถ้าตอบไม่ได้ ก็เป็นสัญญาณให้คิดอีกรอบ
ฝั่งหน่วยงานรัฐ กรมส่งเสริมการเกษตรมีศูนย์ขยายพันธุ์พืช 10 ศูนย์ทั่วประเทศที่ผลิตต้นพันธุ์ สั่งจองได้ที่ศูนย์หรือผ่านระบบ DOAE Marketplace (ข่าวกรมส่งเสริมการเกษตร)6 ส่วนรายชื่อพันธุ์ทุเรียนที่กรมวิชาการเกษตรแนะนำหรือรับรอง เช่น พันธุ์ กวก. จันทบุรี 1–9 ดูได้ที่หน้าพันธุ์พืชแนะนำ สถาบันวิจัยพืชสวน7 ควรติดต่อสอบถามศูนย์โดยตรงว่าช่วงนี้มีต้นทุเรียนหรือไม่
7. ต้นพันธุ์ปลูกกี่ปีถึงให้ผล
ขึ้นกับพันธุ์ พื้นที่ และการดูแล ตัวเลขที่มีอยู่คือ พันธุ์ กวก. หมอนทองสันต์จันทบุรี ออกดอกหลังปลูก 4–5 ปี8 ส่วนสวนหมอนทองที่ตราดให้ผลผลิตหลังปลูก 5–6 ปี9
ตัวเลขนี้ไว้วางแผนเงินกับแรงงาน ไม่ได้ขึ้นกับว่าซื้อต้นใหญ่หรือต้นเล็ก ช่วงปีแรกๆ สิ่งที่ต้องทำคือให้รากตั้งตัวได้ดี
8. ขั้นต่อไป
เลือกต้นได้แล้ว ขั้นต่อไปคือเตรียมหลุมและลงปลูก ดูรายละเอียดได้ที่ขั้นตอนปลูกทุเรียนทีละขั้น และถ้ากำลังวางผังสวนใหม่ อ่านเรื่องการจัดสวนทุเรียนประกอบได้ บทความอื่นในหมวดนี้อยู่ที่สาระเรื่องทุเรียน
มีคำถามเรื่องดินก่อนปลูก ทักไลน์ ติดต่อทีม Pluto หรือโทร 061-447-4464
9. คำถามที่พบบ่อย
เลือกต้นพันธุ์ทุเรียนต้องดูอะไรบ้าง?
ให้ดูว่าต้นแข็งแรง ตรงตามพันธุ์ ต้นตอเป็นพันธุ์พื้นเมืองที่ทนทานต่อโรครากเน่าโคนเน่า รากไม่ขดงอ ใบหนาเขียวเข้ม ไม่เป็นโรคและไม่มีแมลง และใบยอดคู่สุดท้ายแก่แล้ว1
ต้นพันธุ์ทุเรียนควรอายุเท่าไร?
ควรเลือกต้นพันธุ์อายุไม่เกิน 1 ปี2
ต้นพันธุ์รากขดก้นถุงยังปลูกได้ไหม?
ขึ้นกับความรุนแรงของรากขด ควรเลือกต้นที่รากดีแทนเมื่อทำได้ หากต้องแก้รากขด ให้ผู้ชำนาญประเมินก่อนตัดแต่ง เพราะการตัดรากมากอาจทำให้ต้นตั้งตัวช้า
ซื้อต้นใหญ่จะดีกว่าต้นเล็กไหม?
ไม่จำเป็น ควรใช้ต้นขนาดเล็กที่ระบบรากดีไม่ขดงอสำหรับการปลูกแบบยกโคก ถ้าใช้ต้นใหญ่ต้องตัดแต่งรากที่ขดงอออกก่อนและพรางแสงหลังปลูก1
ทุเรียนเสริมรากคืออะไร?
คือการนำต้นทุเรียนพื้นเมืองที่เพาะเมล็ดมาทาบกิ่งกับต้นทุเรียนพันธุ์ดี เพื่อให้มีระบบรากเพิ่ม ข้อดีคือช่วยให้รากลึก ทนแล้ง และต้านแรงลมได้ดีขึ้น แต่ต้นทุนสูงและต้องใช้แรงงานที่ชำนาญ3
ปลูกต้นพันธุ์เสียบยอดต้องระวังอะไร?
อย่ากลบดินสูงถึงรอยเสียบยอดหรือรอยทาบ ให้ระดับดินปากถุงเดิมสูงกว่าระดับดินปากหลุมเล็กน้อย และแกะพลาสติกที่พันรอยต่อออกเมื่อปลูกไปแล้วประมาณ 1–2 เดือน1
ควรซื้อต้นพันธุ์ทุเรียนจากที่ไหน?
ควรซื้อจากแหล่งที่เชื่อถือได้และไม่มีโรครากเน่าโคนเน่าระบาด และไม่ควรนำต้นพันธุ์หรือดินปลูกจากแหล่งที่มีโรคระบาดเข้าสวน3 หน่วยงานรัฐ เช่น ศูนย์ขยายพันธุ์พืชของกรมส่งเสริมการเกษตร ก็มีการผลิตต้นพันธุ์ให้เกษตรกรสั่งจอง6
แหล่งอ้างอิง
เข้าถึงเมื่อ 30 ต.ค. 2569 · [1] เป็นเอกสารไฟล์ปี 2563 · [3] ฉบับ ต.ค. 2567
- กรมวิชาการเกษตร, การปลูกทุเรียน (2563) หน้า 15–16 https://www.doa.go.th/share/attachment.php?aid=2973
- กรมส่งเสริมการเกษตร ศูนย์วิทยบริการ, 9 วิธีปลูกทุเรียนให้รอด https://esc.doae.go.th/9-%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B8%98%E0%B8%B5%E0%B8%9B%E0%B8%A5%E0%B8%B9%E0%B8%81%E0%B8%97%E0%B8%B8%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%99%E0%B9%83%E0%B8%AB%E0%B9%89%E0%B8%A3%E0%B8%AD%E0%B8%94/
- กรมวิชาการเกษตร สถาบันวิจัยพืชสวน, การจัดการการผลิตทุเรียนเพื่อรองรับภัยธรรมชาติ (2567) หน้า 35–38, 67–68 https://www.doa.go.th/hort/wp-content/uploads/2024/11/%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%88%E0%B8%B1%E0%B8%94%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%9C%E0%B8%A5%E0%B8%B4%E0%B8%95%E0%B8%97%E0%B8%B8%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%9E%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%A3%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%9A%E0%B8%A0%E0%B8%B1%E0%B8%A2%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%95%E0%B8%B4.pdf
- Guest, D.I. และคณะ, Integrated Management of Phytophthora Diseases of Durian: Recommendations and Benefit–Cost Analysis (ACIAR Proceedings) https://era.dpi.qld.gov.au/id/eprint/10666/1/Integrated%20management%20of%20phytophthora%20diseases%20of%20durian%20recommendations%20and%20benefit-cost%20analysis.pdf
- กรมส่งเสริมการเกษตร ศูนย์ข่าว, ย้ำ! แหล่งจำหน่ายพืชพันธุ์ดี ต้องที่ศูนย์ขยายพันธุ์พืช https://doaenews.doae.go.th/archives/21347
- กรมวิชาการเกษตร สถาบันวิจัยพืชสวน, พันธุ์พืชแนะนำ https://www.doa.go.th/hort/?page_id=16446
- กรมวิชาการเกษตร, ฐานข้อมูลพันธุ์พืช: ทุเรียนพันธุ์ กวก. หมอนทองสันต์จันทบุรี https://doaplant.doa.go.th/RecFront/PlantDetail/166
- กรมพัฒนาที่ดิน, การใช้เทคโนโลยีการพัฒนาที่ดินในการปลูกทุเรียนพันธุ์หมอนทอง จ.ตราด หน้า 42 https://e-library.ldd.go.th/library/flip/bib10148f/files/basic-html/page56.html
2 comments