ปรับปรุงเนื้อหา 13 พฤศจิกายน 2569
ภาคใต้ฝั่งอ่าวไทยตั้งแต่ชุมพรลงไปจะมีฝนชุกหนาแน่นไปจนถึงต้นเดือนมกราคม และช่วงพฤศจิกายน–ธันวาคมมีโอกาสที่หย่อมความกดอากาศต่ำจะกลายเป็นพายุเคลื่อนผ่าน [1] สิ่งที่ควรทำก่อนฝนชุดใหญ่จึงมีสามเรื่อง คือปักไม้หลักผูกต้นเล็กกันลมโยก เพราะต้นที่โยกคลอนรากจะเสียหายและมีโอกาสตายสูง [2][3] เปิดทางให้น้ำออกจากโคนและเสริมคันดินรอบแปลง [3][4] และหลังฝนอย่าเหยียบดินเปียกใต้ทรงพุ่ม เพราะรากที่ดูดน้ำและอาหารอยู่ลึกเพียงราว 20–30 เซนติเมตร [3]
ลมแรงพัดผ่านคืนเดียว เช้ามาต้นทุเรียนที่เพิ่งลงหลุมปีนี้ก็เอน ดินรอบโคนแตกเป็นวง อีกมุมของสวนน้ำฝนที่ตกติดกันหลายวันขังเป็นแอ่งรอบโคนไม่ยอมซึม ภาพแบบนี้ชาวสวนภาคใต้คุ้นตาช่วงปลายปี และต้นที่น่าห่วงที่สุดก็คือต้นเล็กที่รากยังยึดดินไม่แน่น
ทำไม พ.ย.–ธ.ค. ถึงเป็นช่วงที่สวนทุเรียนภาคใต้ต้องระวัง
การคาดหมายฤดูหนาวของกรมอุตุนิยมวิทยา (ประกาศ 9 ต.ค. 2569) บอกว่าภาคใต้ฝั่งตะวันออกตั้งแต่กลางตุลาคมถึงต้นมกราคม ฝนจะชุกหนาแน่นตั้งแต่ชุมพรลงไป ฝนฟ้าคะนองร้อยละ 60–80 ของพื้นที่ ฝนหนักหลายพื้นที่และหนักมากบางแห่ง อาจเกิดน้ำท่วมฉับพลัน น้ำป่าไหลหลาก และน้ำล้นตลิ่ง ที่ต้องระวังเพิ่มคือพฤศจิกายน–ธันวาคมมีหย่อมความกดอากาศต่ำ ซึ่งมีโอกาสสูงที่จะพัฒนาเป็นพายุหมุนเขตร้อนเคลื่อนเข้าใกล้หรือผ่านอ่าวไทยและภาคใต้ [1]
เอกสารทุเรียนก็บอกไปทางเดียวกัน ช่วงอุทกภัยของภาคใต้อยู่ราวตุลาคมถึงธันวาคม ตรงกับระยะเตรียมใบและต้นของทุเรียน ส่วนภาคใต้ตอนบนและตอนกลางเสี่ยงวาตภัยได้ทุกช่วงการพัฒนาของทุเรียน [3] หน้านี้สวนภาคใต้จึงต้องรับทั้งน้ำและลมไปพร้อมกัน
ตรวจสภาพอากาศก่อนลงมือ: ติดตาม ประกาศเตือนภัยล่าสุดของกรมอุตุนิยมวิทยา และคำเตือนของจังหวัด บทความนี้เป็นแนวทางเตรียมสวนตามฤดูกาล ไม่ใช่ประกาศพยากรณ์รายวัน
ต้นเล็กโยกเพราะลม รากเสียก่อนที่ใบจะบอก
ต้นที่เพิ่งลงหลุมรากยังยึดดินไม่มาก ลมกระโชกมาทีไรก็โยก และความเสียหายจริงเกิดอยู่ใต้ดิน เอกสารการจัดการการผลิตทุเรียนเพื่อรองรับภัยธรรมชาติของกรมวิชาการเกษตรระบุว่า ต้นที่ถูกลมพัดจนโยกคลอนมีโอกาสตายได้สูง เพราะระบบรากเสียหาย [3] ข้อนี้อยู่ในหัวข้อปัจจัยที่ทำให้ต้นทนน้ำท่วมขังได้ต่างกัน ซึ่งตรงนั้นแหละที่ต้องระวังในหน้ามรสุม เพราะลมกับดินแฉะมาพร้อมกัน
สิ่งที่ทำทันก่อนฝนชุดใหญ่คือไม้หลัก เอกสารการผลิตทุเรียนภาคใต้ตอนล่างให้ปักไม้หลักข้างต้นที่ปลูกแล้ว พร้อมผูกเชือกยึดไว้กันลมพัดโยก [2] ลองเดินไล่ดูต้นที่ปลูกปีนี้ทีละต้น
- ไม้หลักยังแน่นไหม ถ้าไม้โยกตามต้น ก็ปักใหม่ให้มั่น
- เชือกยังดีไหม เส้นที่ขาดผูกใหม่ เส้นที่รัดกินเปลือกให้คลายแล้วย้ายจุดผูก
- ผูกให้ต้นยังไหวได้นิดหน่อย อย่ามัดตายติดไม้ เพราะต้นที่ถูกยึดแน่นจนเอนตามลมไม่ได้จะปรับตัวไม่ได้ ส่วนการเว้นให้โยกได้เล็กน้อยทำให้ลำต้นแข็งแรงขึ้น [3]
ขั้นตอนปักไม้หลักตอนลงต้นใหม่อ่านได้ในวิธีปลูกทุเรียน

ต้นที่โตแล้วหรือต้นสูง
ต้นที่โตเกินไม้หลักต้องใช้ระบบค้ำ 3 แบบ คือรากเทียม ซึ่งเหมาะกับต้นไม่สูงมาก (ไม่เกิน 9 เมตร) ค้ำแบบกระโจม และสลิง ซึ่งใช้ได้ทุกขนาด ถ้าต้นขนาดเท่ากัน แบบกระโจมรับแรงได้ดีกว่ารากเทียม และชาวสวนนิยมใช้ไม้ไผ่เพราะหาง่าย ผูกเชือกสะดวก [3] ต้นที่มีผลให้ไว้ผลพอดีกับขนาดกิ่ง กระจายรอบทรงพุ่ม และโยงกิ่งเข้ากับลำต้นหลัก [3] ซึ่งเป็นวิธีที่เอกสารยกตัวอย่างจากแปลงของศูนย์วิจัยพืชสวนจันทบุรี
ถ้าลมพัดจนต้นเอนแล้ว
ต้นที่เอนเล็กน้อยและรากไม่ขาด ใช้ไม้ค้ำให้ตั้งตรง แล้วตัดแต่งกิ่งแขนงออกลดน้ำหนัก ส่วนต้นที่กิ่งฉีกหรือล้ม ให้ตัดแต่งแล้วป้องกันแผลรอยตัดตามเอกสารฉบับนี้ [3]
ก่อนฝนชุดใหญ่: เปิดทางให้น้ำออกจากโคน
ดินในหลุมช่วยเก็บความชื้นให้ต้นเล็ก แต่สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 8 (สวพ.8) กรมวิชาการเกษตร เตือนว่าหากฝนตกชุกมีน้ำขัง จะทำให้รากเน่าและต้นทุเรียนตายได้ง่าย [2] งานก่อนฝนชุดใหญ่จึงเป็นการเดินดูทางน้ำ ตอนฝนยังไม่หนักจะเห็นง่ายที่สุดว่าน้ำไหลไปทางไหน
- ร่องต้องมีทางออก ร่องต้องต่อออกไปถึงจุดที่น้ำไหลออกจากสวนได้จริง ร่องที่ตันกลางสวนก็แค่ย้ายแอ่งน้ำไปไว้อีกที่
- ร่องระหว่างแถว แผ่นพับการจัดการดินไม้ผลหลังน้ำท่วมของกรมพัฒนาที่ดินแนะนำร่องน้ำระหว่างแถวไม้ผลลึก 30–50 เซนติเมตร และระบบที่เร่งระบายน้ำออกจากพื้นที่ [4]
- คันดินรอบสวน สวนที่เคยมีน้ำจากข้างนอกไหลเข้า ให้ทำคันดินรอบสวนสูงกว่าระดับน้ำที่เคยท่วมสูงสุดไม่ต่ำกว่า 50 เซนติเมตร ปลูกหญ้าแฝกกันคันพัง [4] และเสริมคันดินรอบนอกแปลงไว้ก่อนน้ำมาเพื่อเตรียมสูบน้ำออก [3]
สวนในที่ลุ่มที่น้ำขังมากและนาน ทางแก้ระยะยาวคือยกร่อง (สันร่องกว้างไม่น้อยกว่า 6 เมตร ร่องน้ำกว้าง 1.5 เมตร ลึก 1 เมตร) หรือปลูกแบบนั่งแท่นหรือยกโคก ซึ่งช่วยลดน้ำขังที่โคน แต่ต้องวางระบบน้ำก่อนปลูก [2] ทั้งสองแบบเป็นงานวางผังสวน ทำไม่ทันฝนชุดนี้ เก็บไว้วางแผนรอบปลูกหน้า

ถ้าน้ำขังแล้ว: สิ่งที่รากทนได้ และสิ่งที่ทำได้
รากทุเรียนต้องหายใจ กรมวิชาการเกษตรอธิบายว่าหากรากหยุดแลกเปลี่ยนก๊าซเพียง 2–3 วัน รากทุเรียนอาจตายและเน่าได้ [3] แต่ก็ไม่ได้หนักเท่ากันทุกต้น
- น้ำที่ขังแบบไหลยังมีออกซิเจนให้รากมากกว่าน้ำนิ่ง [3]
- ต้นกล้าหรือต้นอายุน้อยทนน้ำขังได้น้อยกว่าต้นใหญ่ [3]
- ถ้าท่วมขังซ้ำ ต้นจะอ่อนแอเพิ่มขึ้น เพราะยังฟื้นจากรอบก่อนไม่เต็มที่ [3]
ข้อสุดท้ายสำคัญกับสวนภาคใต้ เพราะฝนฝั่งอ่าวไทยมาเป็นชุดๆ จนถึงต้นมกราคม [1] ต้นที่เพิ่งผ่านน้ำชุดแรกอาจเจอชุดถัดไปตอนยังไม่หายดี
คำแนะนำฟื้นฟูไม้ผลหลังอุทกภัยให้เร่งระบายน้ำออกจากแปลงและโคนต้นโดยเร็ว ด้วยการขุดร่องระบายน้ำหรือใช้เครื่องสูบน้ำ เพราะน้ำขังทำให้รากขาดออกซิเจน ดูดน้ำและแร่ธาตุไม่ได้ แต่ถ้าท่วมไม่นาน น้ำไม่นิ่ง และรากยังไม่เน่า ต้นก็ยังมีโอกาสรอด [7]
ถ้าน้ำขังราว 50 เซนติเมตร และต้นยังไม่ทิ้งใบ ให้ทำคันดินกั้นแล้วสูบน้ำออกให้เร็วที่สุด [3] และถ้ารอบสวนยังมีน้ำท่วมอยู่ ให้ยกขอบแปลงเป็นคันดินกันน้ำจากข้างนอกทะลักเข้ามา [8] ระหว่างยังมีน้ำขัง อย่าเพิ่งใส่ปุ๋ยหรือวัสดุใดลงดิน ให้รากได้หายใจก่อน
สัญญาณว่ารากเริ่มเน่าหลังฝน
กรมส่งเสริมการเกษตรอธิบายว่าโรครากเน่าโคนเน่าเกิดจากเชื้อราไฟทอปเธอรา (Phytophthora palmivora) ที่แพร่ไปตามลม น้ำ และฝน สปอร์เคลื่อนไปตามน้ำและพักตัวในดินได้นาน พอฝนชุกความชื้นสูงก็เข้าทำลายพืชได้ดี [9] หลังฝนแต่ละชุด ลองเช็ก 3 จุดนี้
- ใบที่ปลายกิ่ง สีซีดไม่เป็นมันเงา เหี่ยวลู่ลง ต่อมาเหลืองและหลุดร่วง คืออาการที่เริ่มจากราก [9]
- รากฝอย เขี่ยดินดู ถ้าเปลือกล่อน เปื่อยยุ่ยเป็นสีน้ำตาล ก็แปลว่ารากเริ่มเสีย [9]
- เปลือกโคนต้น ระยะแรกจะเห็นคล้ายคราบน้ำบนผิวเปลือกของกิ่งหรือต้น [9]
ถ้าใบเหลืองร่วงทั้งที่ดินยังแฉะ ให้ตรวจทางน้ำ ราก และโคนต้นก่อนเพิ่มปุ๋ย หลังน้ำลดควรตรวจ pH ก่อนใช้ปูนหรือโดโลไมท์ และกำหนดอัตราจากผลวิเคราะห์ดิน ไม่ปรับดินให้เป็นด่างโดยอัตโนมัติเพื่อหวังจัดการโรค
ถ้าพบอาการ ขอคำแนะนำจากสำนักงานเกษตรอำเภอใกล้บ้าน [10] และอ่านเรื่องรากเน่าโคนเน่าช่วงปลายฝน กับเชื้อไฟทอปธอรา
สวนที่ยังมีผลใกล้เก็บช่วงฝน
ถ้าสวนไหนยังมีผลใกล้เก็บ เชื้อโรคผลเน่าเป็นชนิดเดียวกับรากเน่าโคนเน่า สวนที่มีต้นเป็นโรคมากและเจอฝนชุกช่วงใกล้เก็บ เชื้ออาจติดไปกับผลโดยยังไม่แสดงอาการ [11] ตอนเก็บอย่าให้ผลสัมผัสพื้นดินโดยตรง ปูพื้นด้วยวัสดุหรือกระสอบที่สะอาดไว้วางผล และขนย้ายอย่าให้ผลเป็นแผล [11]
ฝนหยุด น้ำลด: ดูแลดินใต้ทรงพุ่มก่อนเรื่องอื่น
พอฝนหยุด หลายสวนอยากรีบเข้าไปจัดการ แต่กรมวิชาการเกษตรเตือนว่าตอนดินยังเปียกหรือหมาด ห้ามเหยียบย่ำดินบริเวณโคนต้น เพราะดินยังอ่อน รากที่ดูดน้ำและอาหารอยู่ลึกประมาณ 20–30 เซนติเมตรเท่านั้น ถ้ารากฉีกขาด เสียหาย หรือเน่า อาจเกิดโรครากเน่าโคนเน่าได้ [3]
ถ้าน้ำพาดินมาทับถมที่โคน รอให้ดินแห้งก่อนแล้วค่อยเอาออก ให้โคนได้ระบายอากาศ [3] และเพราะดินที่ถูกน้ำขังมีช่องว่างในดินลดลง หลังน้ำลดอาจต้องหาวิธีเติมอากาศให้ดินบริเวณราก [3]
ต้นที่เคยโยกตอนลมแรง กลับไปดูว่าดินรอบโคนแตกเป็นวงไหม ถ้าแตกให้กระชับไม้หลักและเชือกใหม่ ไม่อย่างนั้นลมชุดหน้าก็โยกซ้ำที่เดิม

หลังน้ำระบายออกแล้วและดินไม่แฉะ ถ้าอยากใช้ตัวช่วยปรับดินรอบทรงพุ่ม Pluto S1 เป็นเม็ดปรับดินแบบฝังรอบทรงพุ่ม ไม่ใช่ปุ๋ย [12] ไม่ใช่ยาหรือสารกำจัดโรค ใช้ตามฉลาก และใช้เฉพาะหลังน้ำขังระบายออกแล้วเท่านั้น ห้ามใช้ช่วงที่ยังมีน้ำขัง
หมายเหตุ: ไบโอกรีน (BioGreen) เป็นชื่อเดิมของ Pluto S1
อยากถามเรื่องดูแลสวนทุเรียนช่วงหน้าฝน ทักไลน์ ติดต่อทีม Pluto หรือโทร 061-447-4464
สรุปง่ายๆ คือ ก่อนฝนดูไม้หลักกับทางน้ำ ระหว่างน้ำขังเร่งเอาน้ำออก หลังน้ำลดอย่าไปเหยียบดินใต้ทรงพุ่ม
ต้นเล็กไม่โยก น้ำไม่ค้างโคน รากก็มีโอกาสผ่านหน้าฝนไปได้
คำถามที่พบบ่อย
สวนทุเรียนฝั่งอันดามันต้องเตรียมเหมือนฝั่งอ่าวไทยไหม?
ควรตรวจไม้หลัก ทางน้ำ และจุดเสี่ยงเหมือนกัน แต่ปริมาณฝนและช่วงเสี่ยงของแต่ละฝั่งต่างกัน ให้ยึดประกาศล่าสุดและสภาพสวนจริง ไม่ใช้พยากรณ์ของอีกฝั่งแทนพื้นที่ตัวเอง
ปลูกต้นคู่หรือใช้ต้นเสริมรากช่วยเรื่องลมได้ไหม?
เอกสารของกรมวิชาการเกษตรยกการปลูกต้นคู่เป็นรูปแบบหนึ่งที่ช่วยป้องกันการโค่นล้มจากลมแรงหรือพายุ ระยะชิดลดความเสี่ยงได้ส่วนหนึ่ง และต้นเสริมรากต้านแรงลมได้ดี พื้นที่ที่มีประวัติวาตภัยควรใช้ต้นเสริมราก หรือเสียบข้างบนต้นตอเพาะเมล็ดที่มีรากแก้วสมบูรณ์ ซึ่งยึดดินได้ดีกว่าต้นจากถุงเพาะชำ ข้อเสียของต้นเสริมรากคือต้นทุนสูงและจัดการยุ่งยากช่วงแรก [3] เป็นเรื่องวางแผนรอบปลูกหน้า ไม่ใช่สิ่งที่ทำทันฝนนี้ อ่านเพิ่มที่ทุเรียนต้นคู่
ควรปลูกต้นอะไรเป็นแนวกันลม?
ตัวอย่างในเอกสารทุเรียนรับภัยธรรมชาติคือ อโศกอินเดีย ไทร ไผ่ สน กระถินณรงค์ และข่อย [3]
น้ำลดแล้ว เข้าสวนหรือเอารถและเครื่องจักรเข้าได้เมื่อไร?
รอจนดินไม่เปียกก่อน คลังความรู้เกษตร (กลุ่มอารักขาพืช สำนักงานเกษตรจังหวัดสงขลา) ให้เหตุผลว่าดินที่ถูกน้ำท่วมขังโครงสร้างถูกทำลายและอัดแน่นได้ง่าย เสียต่อการไหลซึมของน้ำและระบบราก [8] คำแนะนำฟื้นฟูไม้ผลหลังอุทกภัยก็ห้ามนำเครื่องจักรกลหนักเข้าแปลงขณะดินยังเปียก [7] แหล่งไม่ได้กำหนดจำนวนวัน ให้ดูจากสภาพดินจริง
สวนทุเรียนเสียหายจากพายุหรือน้ำท่วม แจ้งที่ไหน?
ติดต่อสำนักงานเกษตรอำเภอในพื้นที่ แจ้งชนิดพืช พื้นที่เสียหาย วันเกิดเหตุ และเก็บภาพประกอบ ให้เจ้าหน้าที่แจ้งเอกสารและหลักเกณฑ์ที่ใช้ ณ เวลานั้น
เอกสารอ้างอิง
(เข้าถึงทุกแหล่งเมื่อ 4 พ.ย. 2569)
- [1] กรมอุตุนิยมวิทยา, การคาดหมายลักษณะอากาศช่วงฤดูหนาวของประเทศไทย กลาง ต.ค. 2569 ถึงกลาง ก.พ. 2570 (ประกาศ 9 ต.ค. 2569) tmd.go.th (PDF)
- [2] กรมวิชาการเกษตร สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 8, การปลูกทุเรียน (บทที่ 3 ใน การผลิตทุเรียนภาคใต้ตอนล่าง, ก.ย. 2563) doa.go.th
- [3] กรมวิชาการเกษตร สถาบันวิจัยพืชสวน, การจัดการการผลิตทุเรียนเพื่อรองรับภัยธรรมชาติ (ต.ค. 2567) doa.go.th (PDF)
- [4] กรมพัฒนาที่ดิน, แผ่นพับการจัดการดินไม้ผลหลังน้ำท่วม ldd.go.th (PDF)
- [5] กรมอุตุนิยมวิทยา กองพยากรณ์อากาศ, ประกาศ อากาศแปรปรวนบริเวณประเทศไทยตอนบน และฝนตกหนักถึงหนักมากบริเวณภาคใต้ (มีผลกระทบช่วง 5–9 พ.ย. 2569) ฉบับที่ 6 (289/2569) ประกาศ 4 พ.ย. 2569 เวลา 05.00 น. tmd.go.th
- [7] กรมวิชาการเกษตร, กรมวิชาการเกษตรแนะวิธีฟื้นฟูไม้ผล/ไม้ยืนต้นหลังประสบอุทกภัย (19 ต.ค. 2565) doa.go.th
- [8] กรมส่งเสริมการเกษตร คลังความรู้เกษตร, วิธีฟื้นฟูและดูแลสวนทุเรียนหลังน้ำลด (กลุ่มอารักขาพืช สำนักงานเกษตรจังหวัดสงขลา, พ.ย. 2568) khlangkaset.doae.go.th
- [9] กรมส่งเสริมการเกษตร, เตือนเกษตรกรเฝ้าระวัง โรครากเน่า โคนเน่าทุเรียน (26 ก.ย. 2566) doae.go.th
- [10] กรมส่งเสริมการเกษตร ศูนย์ข่าว, ย้ำขั้นตอนก่อนรับเงินช่วยเหลือภัยพิบัติตามหลักเกณฑ์ใหม่ ยื่น กษ 01 (ส.ค. 2569) doaenews.doae.go.th
- [11] กรมวิชาการเกษตร สำนักงานเลขานุการกรม, ร้อนปนฝนให้ระวังโรคผลเน่าในทุเรียน (5 พ.ค. 2563) doa.go.th
- [12] Pluto Products, หน้าสินค้า Pluto S1 (plutoproducts.net, meta description ของหน้าสินค้า)