ดูแลทุเรียนหน้าหนาว: ความชื้นดินและรากฝอยช่วงอากาศเย็นแห้ง

สวนทุเรียนยามเช้าหน้าหนาว มีหมอกบาง ดินใต้ทรงพุ่มคลุมด้วยใบไม้แห้งและฟาง เว้นดินโคนต้นโปร่งให้แดดส่องถึง

ปรับปรุงเนื้อหา 13 พฤศจิกายน 2569

ดูแลทุเรียนหน้าหนาวให้เริ่มจากแยกต้นเล็กกับต้นให้ผล และตรวจความชื้นดินจริง ช่วงฝนลด อากาศแห้งและลมแรงอาจทำให้ต้นสูญเสียน้ำมากขึ้น แต่อากาศเย็นเพียงอย่างเดียวไม่ได้หมายความว่าดินจะแห้งเร็วทุกสวน ต้นปลูกใหม่ควรมีน้ำเพียงพอ ส่วนการจัดการน้ำเพื่อชักนำดอกของต้นให้ผลต้องพิจารณาความพร้อมของต้นและสภาพพื้นที่

กรมวิชาการเกษตรระบุว่าทุเรียนออกดอกได้ดีเมื่อต้นสะสมอาหารพอ และเจอความชื้นต่ำ อากาศเย็นลงเล็กน้อย พร้อมช่วงแล้งที่เหมาะสม1 ส่วนต้นเล็กที่ยังไม่ทำดอกยังต้องให้ดินชื้นด้วยการคลุมดินเว้นโคนและรดน้ำตามความชื้นจริง ไม่ใช่ตามปฏิทินงดน้ำของต้นให้ผล2,3

หน้าหนาวก่อนออกดอก ดินกับรากเจออะไร

มูลนิธิโครงการสารานุกรมไทยฯ ระบุว่าการออกดอกของทุเรียนในฤดูกาลปกติเริ่มช่วงธันวาคมถึงมกราคม ซึ่งสิ้นสุดฤดูฝนแล้ว ดินเริ่มแห้ง และอากาศเริ่มเย็น เป็นสภาพที่เหมาะต่อการออกดอก4 เอกสารจัดการธาตุอาหารก็เขียนว่าระยะออกดอกเป็นระยะต่อจากปลายฤดูฝนในช่วงต้นฤดูหนาว เป็นช่วงพักตัวก่อนออกดอก5

การเตรียมต้นให้พร้อมออกดอกต้องให้มีใบแก่พร้อมกันทั้งต้น สะสมอาหารในลำต้น และเมื่อสภาพแวดล้อมเหมาะสม มีความชื้นต่ำ อากาศเย็นลงเล็กน้อย มีช่วงแล้งที่เหมาะสม จึงกระตุ้นการออกดอกได้1 ภาคตะวันออกมักเข้าสู่ช่วงดินแห้งอากาศเย็นช่วงนี้ ส่วนภาคใต้ตอนล่างปฏิทินออกดอกอยู่ช่วงมีนาคมถึงเมษายน1 และช่วงพฤศจิกายนถึงธันวาคมภาคใต้ยังอาจเจอฝนมรสุม พื้นฐานเรื่องดินน้ำรากตั้งแต่ปลูกอ่านต่อได้ที่ คู่มือปลูกทุเรียน

แยกก่อน: ต้นเล็ก กับ ต้นที่ให้ผลแล้ว

หัวใจของหน้าหนาวอยู่ที่การไม่เอาปฏิทินต้นให้ผลไปทับต้นเล็ก ต้นปลูกใหม่หรือต้นเล็กที่ยังไม่ทำดอก เอกสารให้คลุมดินเพื่อเก็บความชื้นช่วงแล้ง และต้นเล็กควรพรางแสงร่วมด้วย ปริมาณน้ำคิดจาก 0.6 คูณค่าอัตราการระเหยน้ำ คูณพื้นที่ใต้ทรงพุ่ม จึงต้องเช็กความชื้นดิน คลุมเว้นโคน แล้วรดตามความชื้นจริง2,3

การลดน้ำเพื่อชักนำดอกใช้กับต้นให้ผลที่สมบูรณ์และมีใบแก่พร้อม ไม่ใช้กับต้นปลูกใหม่ ต้นโทรม หรือต้นที่รากเสีย เอกสารมีช่วงงดน้ำต่างกันตามบริบท จึงไม่ควรกำหนดจำนวนวันจากบทความเพียงอย่างเดียว ให้ประเมินดิน ฝน ความชื้น และความพร้อมของต้นร่วมกับเจ้าหน้าที่ในพื้นที่

ภาพเทียบสองฝั่ง ซ้ายต้นทุเรียนเล็กใต้พรางแสง ดินหมาดคลุมฟาง ขวาต้นทุเรียนใหญ่ดินแห้งแตกระแหงช่วงชักนำตาดอก พร้อมป้ายกำกับแต่ละฝั่ง

ต้นเล็กหน้าหนาว: ให้ดินชื้น ไม่ให้ขาดน้ำยาว

กรมวิชาการเกษตรแนะนำว่าในปีต่อๆ ไปหลังปลูก ควรดูแลรดน้ำสม่ำเสมอ และในช่วงฤดูแล้งควรใช้วัสดุคลุมดิน เช่น ฟางข้าว หญ้าแห้ง เพื่อเก็บความชื้น และทำร่มเงาช่วงแล้งเพื่อลดโอกาสใบไหม้1 กรณีต้นเล็ก นอกจากคลุมดินแล้ว ควรใช้วัสดุพรางแสงลดความเข้มแสง เช่น ทางมะพร้าว หรือตาข่ายพรางแสง2

ให้น้ำเท่าไร (สูตรต้นเล็ก)

กรมส่งเสริมการเกษตรยกไว้ตรงตัวว่า ความต้องการน้ำของทุเรียนต้นเล็ก ประมาณ 0.6 เท่าของค่าอัตราการระเหยน้ำ (มิลลิเมตรต่อวัน) คูณด้วยพื้นที่ใต้ทรงพุ่ม เช่น ในภาคตะวันออก เมื่ออัตราการระเหยน้ำวันละ 3.8 ถึง 5.7 มิลลิเมตร มีพื้นที่ใต้ทรงพุ่ม 1 ตารางเมตร เท่ากับการให้น้ำวันละ 2.3 ถึง 3.4 ลิตรต่อต้น3 ค่าอัตราการระเหยน้ำแตกต่างกันตามพื้นที่และฤดูกาล6 จึงใช้เป็นหลักคิด ไม่ใช่ตารางรดน้ำตายตัวทุกสวนทุกวัน

งานวิจัยคลุมดินในกระถาง

การทดลองต้นกล้าหมอนทองอายุ 1 ปีในกระถาง พบว่าการคลุมดินเก็บความชื้นได้ดีกว่าไม่คลุมชัดเจนในวันที่ 7, 10 และ 13 หลังขาดน้ำ ใบเริ่มเป็นลอนวันที่ 4 ผู้วิจัยแนะนำไม่ควรปล่อยต้นกล้าขาดน้ำเกิน 7 วัน7 ตัวเลขนี้มาจากการทดลองในกระถาง ใช้เป็นแนวเตือนเรื่องระยะขาดน้ำของต้นกล้า ไม่ใช่สูตรแปลงใหญ่ตรงๆ

คลุมดินให้ถูกช่วงอากาศแห้ง

คลุมด้วยวัสดุ เช่น ใบไม้หรือหญ้าแห้ง จากจุดห่างโคนออกไปจนถึงแนวรัศมีทรงพุ่ม เพื่อชะลอการระเหยจากผิวดิน ให้โคนโปร่ง แสงแดดส่องถึง ไม่เป็นที่อาศัยของแมลงหรือเชื้อก่อโรคทางดิน2 วัสดุคลุมควรมาจากแหล่งที่ไม่มีการสะสมของโรค และเมื่อดินมีความชื้นปกติแล้ว ให้นำวัสดุที่คลุมโคนออก2

ข่าวจากกรมส่งเสริมการเกษตรเพิ่มตัวอย่างวัสดุ ได้แก่ ใบไม้แห้งที่ร่วงจากต้น ใบตองแห้ง ทางมะพร้าว กาบมะพร้าว หญ้าแห้ง และแนะนำให้น้ำในรัศมีทรงพุ่มด้วยระบบประหยัดน้ำ ครั้งน้อยแต่บ่อย ช่วงกลางคืนเพื่อลดการระเหย3

มุมใกล้โคนต้นทุเรียน ฟางข้าวคลุมดินเป็นวงจากห่างโคนออกไป โคนโปร่งไม่กองชิดลำต้น พร้อมป้ายโคนโปร่งและคลุมฟางถึงแนวทรงพุ่ม

คลุมดินหน้าหนาว ≠ ทำโคนปลายฝน

การคลุมดินช่วยรักษาความชื้น ส่วนการปรับระดับดินหรือทำโคนเป็นงานอีกประเภทหนึ่ง ก่อนเติมดินหรือปุ๋ยคอกให้ดูว่ามีรากตื้น น้ำขัง หรือวัสดุทับคอรากอยู่หรือไม่ ไม่เพิ่มดินกองชิดลำต้นตามฤดูกาลเพียงอย่างเดียว

ไม่รบกวนรากฝอยใต้ทรงพุ่ม

รากทุเรียนค่อนข้างตื้น ถ้าถากดินชิดโคน รากเสียหาย ต้นชะงัก และเสี่ยงโรครากเน่าโคนเน่าเพิ่มขึ้น ตามที่กรมวิชาการเกษตรอธิบายในนิยามการทำโคน5

เอกสารกรมวิชาการเกษตรอธิบายว่ารากดูดน้ำและธาตุอาหารจำนวนมากอยู่ใกล้ผิวดิน การขุด พรวน หรือเหยียบย่ำใต้ทรงพุ่มจึงต้องระวัง โดยเฉพาะขณะดินเปียก ไม่ควรขุดเปิดรากทั้งวงเพียงเพื่อสำรวจ

ช่วงนี้จึงเลี่ยงการพรวน ถาก หรือเหยียบดินใต้ทรงพุ่มตอนดินแห้งแข็งหรือชื้นแฉะโดยไม่จำเป็น ไม่กองวัสดุคลุมชิดโคน และไม่ขุดเปิดรากเพื่อตรวจหากไม่มีอาการผิดปกติ ถ้าใบซีดเหลืองร่วง ให้ดูรากตามหัวข้อถัดไป

ใบร่วงหรือใบเหลืองหน้าหนาว: ดูอะไรก่อน

กรมส่งเสริมการเกษตรระบุว่าอุณหภูมิต่ำกว่า 10 องศาเซลเซียส ใบอ่อนจะร่วง ออกดอกยากและติดผลน้อย และความชื้นสัมพัทธ์ต่ำทำให้ใบแห้ง ใบร่วง และมีปัญหาการผสมเกสรและการติดผล6 อาการแบบนี้จึงเกิดจากอากาศแห้งเย็นได้ โดยยังไม่จำเป็นต้องสรุปว่ารากเน่าทันที

แต่ถ้าใบที่ปลายกิ่งสีซีดไม่เป็นมันเงา เหี่ยวลู่ลง ต่อมาใบเหลืองและหลุดร่วง พอขุดดูรากแล้วพบรากฝอยเปลือกล่อน เปื่อยยุ่ยเป็นสีน้ำตาล นั่นเป็นอาการหนึ่งของโรครากเน่าโคนเน่าที่ต้องแยกออกมา9 รายละเอียดจัดการโรคไปที่หน้า โรครากเน่าโคนเน่า

ขาดน้ำรุนแรงทำให้ไนโตรเจนและฟอสฟอรัสเคลื่อนออกจากใบ ใบเลยเหลืองได้2 ถ้าเป็นต้นเล็ก ให้ย้อนไปเช็กความชื้นและคลุมดินตามหัวข้อต้นเล็ก ไม่ต้องเดาลิตรน้ำตายตัว

สิ่งที่ห้ามทำช่วงนี้

  1. ไม่ใช้วิธีงดน้ำเพื่อทำดอกกับต้นปลูกใหม่หรือต้นที่ยังไม่สมบูรณ์
  2. ห้ามกองวัสดุคลุมชิดโคน หรือปล่อยคลุมทับโคนเมื่อดินชื้นกลับมาปกติ2
  3. ห้ามถากหรือพรวนดินชิดโคน5
  4. เลือกการให้ธาตุอาหารจากผลวิเคราะห์ดินและสภาพต้น ไม่เร่งปุ๋ยหรือสารกระตุ้นดอกเมื่อยังไม่ทราบสาเหตุที่ต้นผิดปกติ
  5. ห้ามใส่ของลงดินตอนที่ยังมีน้ำขังรอบโคน

รากและดินที่พร้อมในช่วงอากาศเย็นแห้ง คือฐานก่อนเรื่องดอกและผล ไม่ใช่จุดขายสาร

หน้าหนาวดูความชื้นดินก่อนดูปฏิทินงดน้ำ

แหล่งอ้างอิง

(เข้าถึงทุกแหล่งเมื่อ 6 พ.ย. 2569)

  1. กรมวิชาการเกษตร สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 8, การปลูกทุเรียน (บทที่ 3 ใน การผลิตทุเรียนภาคใต้ตอนล่าง, ก.ย. 2563) หน้าว่าด้วยฤดูแล้งคลุมดิน/ร่มเงา และระยะชักนำการออกดอก (งดน้ำ 10–14 วัน) doa.go.th (PDF)
  2. กรมวิชาการเกษตร สถาบันวิจัยพืชสวน, การจัดการการผลิตทุเรียนเพื่อรองรับภัยธรรมชาติ (ต.ค. 2567) หน้า 8 (คลุมดินเว้นโคน, ต้นเล็กพรางแสง) และตารางความต้องการน้ำช่วงเตรียมตัวออกดอก doa.go.th (PDF)
  3. ศูนย์ข่าวกรมส่งเสริมการเกษตร, เปิดเทคนิคจากกรมส่งเสริมการเกษตร บริหารน้ำดี (28 มี.ค. 2566) สูตรน้ำต้นเล็ก 0.6 × ค่าอัตราการระเหยน้ำ × พื้นที่ใต้ทรงพุ่ม และคำแนะนำคลุมโคนฤดูแล้ง doaenews.doae.go.th
  4. มูลนิธิโครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน, ทุเรียน (ออกดอกฤดูปกติ ธ.ค.–ม.ค. ดินเริ่มแห้ง อากาศเริ่มเย็น) saranukromthai.or.th
  5. กรมวิชาการเกษตร, การจัดการธาตุอาหารและการให้ปุ๋ยทุเรียน (บทที่ 5 เล่มเดียวกัน) หน้าว่าด้วยระยะออกดอกต้นฤดูหนาว และการกวาดวัสดุคลุมก่อนออกดอก (งดน้ำ 20–30 วัน) doa.go.th (PDF)
  6. กรมส่งเสริมการเกษตร, เทคนิคการปลูกและดูแลทุเรียน (PDF) ตารางสภาพแวดล้อม (อุณหภูมิต่ำกว่า 10 องศาเซลเซียส, ความชื้นสัมพัทธ์) และค่าสัมประสิทธิ์การใช้น้ำระยะชักนำ = 0.00 esc.doae.go.th (PDF)
  7. พัฒนา สมนิยาม และ วิมลฉัตร สมนิยาม (2569). ผลของการคลุมดินต่อความทนแล้งของต้นกล้าทุเรียนหมอนทอง. วารสารวิจัยและส่งเสริมวิชาการเกษตร (ม.แม่โจ้) 43(1): 55–69 (ทดลองในกระถาง ใช้ตัวเลขจากบทคัดย่อ) TCI ThaiJO
  8. ศูนย์ข่าวกรมส่งเสริมการเกษตร, กรมส่งเสริมการเกษตร เตือนเกษตรกรเฝ้าระวัง โรครากเน่า โคนเน่าทุเรียน (26 ก.ย. 2566) doaenews.doae.go.th

1 comment

Leave a comment

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องข้อมูลจำเป็นถูกทำเครื่องหมาย *