ตอบสั้น: ทุเรียนเป็นพืชที่อ่อนแอต่อสภาพน้ำท่วมขัง1 ควรปรับพื้นที่ไม่ให้มีแอ่งน้ำขังและขุดร่องระบายน้ำภายในสวน1 ถ้าเป็นที่ลุ่มที่น้ำขังมากและนานให้ยกร่องสวน สันร่องกว้างไม่น้อยกว่า 6 เมตร ร่องน้ำกว้าง 1.5 เมตร ลึก 1 เมตร1 ส่วนร่องน้ำระหว่างแถวไม้ผลให้ลึก 30–50 เซนติเมตร และทำคันดินรอบสวนให้สูงกว่าระดับน้ำที่เคยท่วมสูงสุดไม่ต่ำกว่า 50 เซนติเมตร2
เมื่อพบดินอิ่มน้ำหรือน้ำขังให้เร่งหาทางระบายอย่างปลอดภัย ตัวเลขการทนน้ำในเอกสารเป็นผลภายใต้เงื่อนไขเฉพาะ ไม่ใช่จำนวนวันที่ควรรอ ต้นเล็กหรือรากที่อ่อนแออาจเสียหายเร็วกว่านั้น
ปรับปรุงเนื้อหา 13 พฤศจิกายน 2569
ฝนหยุดไปสองสามวันแล้ว แต่รอบโคนทุเรียนต้นเล็กยังมีน้ำค้างเป็นแอ่ง เดินเข้าแปลงแล้วรองเท้าจมดิน แบบนี้คือสัญญาณว่าน้ำในสวนยังไม่มีทางออก ช่วงปลายฝนแบบนี้เหมาะที่สุดที่จะเดินดูว่าน้ำไหลไปทางไหน ค้างตรงไหน แล้วแก้ร่องกับคันดินให้เสร็จก่อนฝนระลอกหน้า ส่วนจะทำร่องแบบไหน ลึกเท่าไร และต้องเช็กอะไรบ้าง ไล่ดูได้ตามหัวข้อด้านล่าง
1. ทำไมสวนทุเรียนต้องมีระบบระบายน้ำ
เพราะรากทุเรียนทนน้ำขังได้น้อย ทุเรียนเป็นพืชที่อ่อนแอต่อสภาพน้ำท่วมขัง ต้องการดินที่ระบายน้ำดีและหน้าดินลึก1 ถ้าน้ำในสวนไม่มีทางไป รากจะเป็นส่วนแรกที่เสียหาย
รากที่ทำหน้าที่ดูดน้ำและอาหารของทุเรียนอยู่ไม่ลึก ประมาณ 20–30 เซนติเมตรจากผิวดิน3 พอดินชั้นนี้อิ่มน้ำ อากาศในดินก็หายไป และ “หากมีการหยุดแลกเปลี่ยนก๊าซเพียง 2–3 วัน รากทุเรียนอาจตายและเน่าได้”3
กลไกคือ เมื่อน้ำขัง รากจะขาดออกซิเจน ต้องหายใจแบบไม่ใช้ออกซิเจน เกิดสารพิษ เช่น เอทานอล ทำให้ต้นและรากอ่อนแอ โรคเข้าทำลายได้ง่าย2 โรคที่ตามมาบ่อยในสวนที่น้ำขังคือโรครากเน่าโคนเน่าทุเรียน
โดยทั่วไปทุเรียนจัดเป็นไม้ผลที่ทนน้ำท่วมขังได้ประมาณ 3–7 วัน แต่ต้นกล้าหรือต้นอายุน้อยทนได้น้อยกว่าต้นใหญ่ และน้ำนิ่งทำให้ต้นอยู่รอดได้สั้นกว่าน้ำไหล3 สวนปลูกใหม่จึงต้องคิดเรื่องทางน้ำให้จบตั้งแต่ก่อนลงต้น
2. น้ำขังที่มองไม่เห็น: น้ำท่วม กับ ดินอิ่มน้ำ
ไม่เห็นน้ำบนดิน ไม่ได้แปลว่ารากไม่แช่น้ำ ต้องแยกให้ออก 2 แบบ “น้ำท่วม” คือน้ำอยู่สูงกว่าผิวดิน ส่วน “น้ำขัง” คือดินอิ่มน้ำตลอดเวลาและระบายออกไม่ได้3
น้ำขังแบบหลังอาจเกิดจากระดับน้ำใต้ดินสูง โดยไม่มีน้ำเอ่อขึ้นมาบนผิวดินเลย แต่รากก็อยู่ในสภาพเหมือนโดนน้ำท่วม3 สวนที่ดูแห้งในวันแดดออกจึงยังมีปัญหาได้
อีกสาเหตุคือดินแน่น ดินที่ถูกอัดแน่นจากเครื่องจักรหนักทำให้อากาศในดินถ่ายเทไม่ดี3 ทางรถที่วิ่งเข้าออกในแปลงตอนดินเปียกจึงมักกลายเป็นจุดที่น้ำซึมลงช้า
วิธีเช็กง่าย ๆ คือเดินสวนหลังฝนหยุด จดไว้ว่าจุดไหนยังมีแอ่งน้ำรอบโคน หรือดินแฉะนานกว่าส่วนอื่นของแปลง จุดเหล่านั้นคือที่ที่ต้องแก้ทางระบายก่อน
3. วางระบบระบายน้ำตามสภาพพื้นที่
ตัวเลขขนาดร่องและคันดินด้านล่างเป็นตัวอย่างจากคู่มือ ไม่ใช่แบบก่อสร้างสำหรับทุกแปลง ควรสำรวจความลาด ระดับน้ำสูงสุด ดิน และทางออกน้ำ พร้อมหลีกเลี่ยงการตัดรากหรือส่งน้ำไปสร้างปัญหาให้พื้นที่ข้างเคียง
วิธีระบายน้ำขึ้นกับว่าสวนอยู่บนดอนหรือที่ลุ่ม และน้ำขังนานแค่ไหน เรื่องนี้เป็นส่วนหนึ่งของการเลือกพื้นที่และวิธีปลูกทุเรียน ตารางนี้สรุปไว้ให้ดูในที่เดียว
| สภาพพื้นที่ | สิ่งที่ทำ | ตัวเลข | แหล่ง |
|---|---|---|---|
| ดอน | ปรับพื้นที่ไม่ให้มีแอ่ง ทำเนินลูกฟูก ขุดร่องระบายน้ำในสวน | – | 1 |
| ดินเหนียว โครงสร้างดินเสีย | ไถพรวนก่อนปลูก | – | 1 |
| ลุ่ม น้ำขังไม่มาก ระยะสั้น | กองดินตามผัง ปลูกบนสันกลาง | สูงประมาณ 0.75–1.20 ม. | 1 |
| ลุ่ม น้ำขังมากและนาน | ยกร่อง มีระบบน้ำเข้า-ออก | สันร่อง ≥6 ม. · ร่อง 1.5 ม. ลึก 1 ม. | 1 |
| สวนไม้ผลที่มีน้ำค้าง | ร่องน้ำระหว่างแถว | ลึก 30–50 ซม. | 2 |
| เสี่ยงน้ำจากภายนอก | คันดินรอบสวน + หญ้าแฝก + ระบบเร่งระบายน้ำ | สูงกว่าระดับท่วมสูงสุด ≥50 ซม. | 2 |
พื้นที่ดอน
บนดอนน้ำไม่ท่วม แต่ยังขังเป็นแอ่งได้ ให้ไถพรวนและปรับพื้นที่ให้เรียบ ไม่ให้มีแอ่ง ปรับเป็นเนินลูกฟูกแล้วปลูกบนสันเนิน และขุดร่องระบายน้ำภายในสวน โดยวางแนวปลูกขวางความลาดเท1
เรื่องไถพรวนต้องแยกตามดิน ดินเหนียวที่โครงสร้างดินเสียและระบายน้ำไม่ดีจำเป็นต้องไถพรวน ส่วนดินร่วนที่ระบายน้ำดีไม่จำเป็น1 รายละเอียดการวางผังแถวอ่านเพิ่มได้ที่การจัดสวนทุเรียน
ที่ลุ่ม น้ำขังไม่มาก ระยะสั้น
ถ้าน้ำขังไม่มากและไม่นาน ให้นำดินมากองตามผังปลูกสูงประมาณ 0.75–1.20 เมตร แล้วปลูกบนสันกลางของกองดิน1 วิธีปลูกบนโคกมีขั้นตอนของมันเอง แยกเขียนไว้ในบทความปลูกทุเรียนยกโคกครับ
ที่ลุ่ม น้ำขังมากและนาน
กองดินทีละต้นไม่พอ ต้องยกร่องทั้งแปลง ให้สันร่องกว้างไม่น้อยกว่า 6 เมตร ร่องน้ำกว้าง 1.5 เมตร ลึก 1 เมตร และต้องมีระบบระบายน้ำเข้า-ออกที่ดี เพื่อป้องกันน้ำท่วมถึงและระบายน้ำได้สะดวก1
สวนยกร่องที่ใช้น้ำจากแม่น้ำมีเรื่องต้องระวังเพิ่ม เคยมีกรณีสวนทุเรียนนนทบุรีที่น้ำทะเลหนุนเข้าร่องสวนช่วงแล้ง ทำให้น้ำในร่องเค็ม3 ร่องที่ใช้ระบายน้ำหน้าฝนจึงต้องคิดเรื่องคุณภาพน้ำหน้าแล้งไปด้วย

4. ขุดร่องระบายน้ำในสวนทุเรียน ลึกแค่ไหน
ตัวเลขที่มีคือร่องระหว่างแถวลึก 30–50 เซนติเมตร เป็นคำแนะนำเรื่องการจัดการดินไม้ผลหลังน้ำท่วม ที่ให้ระบายน้ำออกจากพื้นที่โดยทำร่องน้ำระหว่างแถวไม้ผลลึก 30–50 เซนติเมตร2 ตัวเลขนี้ไม่ได้เป็นมาตรฐานออกแบบสวนทุเรียนโดยเฉพาะ แต่ใช้เป็นจุดตั้งต้นได้
ร่องจะช่วยได้ก็ต่อเมื่อน้ำมีทางไปต่อ ร่องระหว่างแถวต้องต่อไปยังร่องรับน้ำ คู หรือทางน้ำที่ไหลออกนอกสวนได้ ไม่ใช่ขุดเป็นร่องตันแล้วน้ำไปค้างอยู่ในร่องแทน หลักคือ “จัดทำระบบระบายน้ำในพื้นที่ที่สามารถเร่งระบายน้ำออกจากพื้นที่ให้เร็วที่สุด”2
ตอนขุดต้องระวังราก เพราะรากหากินของทุเรียนอยู่ตื้นประมาณ 20–30 เซนติเมตร3 ร่องที่ขุดชิดโคนหรือลึกเข้าไปใต้ทรงพุ่มจะไปตัดรากชุดนี้ ให้วางแนวร่องกลางระหว่างแถว ห่างจากทรงพุ่มเท่าที่พื้นที่ให้ได้
อีกเรื่องคือจังหวะขุด ควรขุดตอนดินหมาด ไม่ใช่ตอนดินเปียกแฉะ และไม่นำรถหนักเข้าแปลงตอนดินยังเปียก เพราะดินที่ถูกเครื่องจักรอัดแน่นจะถ่ายเทอากาศได้ไม่ดี3 ขุดร่องเพื่อให้รากหายใจ แต่ถ้ารถไปอัดดินรอบโคนก็เสียเปล่าครับ
5. ป้องกันน้ำจากภายนอก: คันดินรอบสวน
ร่องในสวนช่วยเอาน้ำออก แต่ถ้าน้ำจากข้างนอกไหลเข้ามา ต้องมีคันดินกั้น ให้ทำคันดินล้อมรอบสวน โดยขุดดินจากคูมาถมขอบแปลง ให้สูงกว่าระดับน้ำที่เคยท่วมสูงสุดไม่ต่ำกว่า 50 เซนติเมตร และปลูกหญ้าแฝกกันคันดินพังทลาย2
ทำแบบนี้ได้สองต่อ คูที่ขุดกลายเป็นร่องรับน้ำรอบสวน ส่วนดินที่ได้กลายเป็นคัน ระดับน้ำที่เคยท่วมสูงสุดดูได้จากคราบน้ำบนลำต้นหรือเสา หรือถามคนในพื้นที่ที่เห็นน้ำปีก่อน ๆ
ควรเสริมคันดินรอบนอกแปลงก่อนน้ำมา เพื่อเตรียมสูบน้ำออก3 และถ้าน้ำท่วมขังประมาณ 50 เซนติเมตรโดยที่ต้นยังไม่ทิ้งใบ ให้สร้างคันดินกั้นน้ำแล้วสูบน้ำออกให้เร็วที่สุด3 ข้อนี้บอกว่าควรเตรียมจุดตั้งเครื่องสูบไว้ที่ปลายร่องรับน้ำตั้งแต่ยังไม่มีน้ำ

6. ต้นเล็กและสวนปลูกใหม่: จุดน้ำขังรอบโคน
ต้นเล็กเสี่ยงที่สุด เพราะต้นอายุน้อยทนน้ำขังได้น้อยกว่าต้นใหญ่3 และสวนปลูกใหม่ส่วนมากลงต้นช่วงฝน หลังปลูกที่ตรงกับฤดูฝน ถ้าฝนตกหนักควรทำทางระบายน้ำ แล้วตรวจหลุมปลูก ถ้าดินยุบเป็นแอ่งมีน้ำขังต้องพูนดินเพิ่ม1

หลุมปลูกเองก็เป็นจุดเสี่ยง การขุดหลุมในพื้นที่ฝนชุกที่มีน้ำขัง ทำให้รากเน่า ต้นตายง่าย1 ดินในหลุมที่ร่วนกว่ารอบข้างจะรับน้ำเข้ามาเหมือนอ่าง ถ้าน้ำไม่มีทางออก
วัสดุคลุมโคนต้องดูด้วย คลุมให้เว้นห่างจากโคนต้น และเอาวัสดุคลุมออกเมื่อดินกลับมาชื้นปกติ เพื่อลดความเสี่ยงโคนเน่า3 ถ้าเห็นอาการเปลือกโคนช้ำหรือมีน้ำเยิ้ม อ่านเรื่องโรครากเน่าโคนเน่าทุเรียนต่อได้เลยครับ
7. เช็กลิสต์ก่อนฝนระลอกใหม่ และถ้าน้ำท่วมซ้ำ
ช่วงที่ฝนเว้นไม่กี่วันคือเวลาเดินเช็กสวน เพราะเห็นได้ชัดว่าน้ำค้างตรงไหน ใช้ตารางนี้ไล่ทีละข้อครับ
| เช็ก | ทำไม | แหล่ง |
|---|---|---|
| มีแอ่งน้ำในสวนหรือรอบโคนต้นเล็กไหม | ทุเรียนอ่อนแอต่อน้ำขัง ดินยุบเป็นแอ่งต้องพูนดิน | 1 |
| ร่องระหว่างแถวต่อออกถึงทางน้ำได้ไหม | ต้องเร่งระบายน้ำออกจากพื้นที่ | 2 |
| คันดินรอบสวนสูงพอเทียบระดับน้ำที่เคยท่วมไหม | กันน้ำภายนอก เตรียมสูบออก | 2,3 |
| ดินยังเปียกอยู่ไหม | ห้ามเหยียบ/เข้ารถ ดินอัดแน่น รากเสียหาย | 3,2 |
| ต้นเพิ่งผ่านน้ำท่วมหรือกำลังแตกใบอ่อน | ท่วมซ้ำ/ต้นอาหารสะสมน้อย อ่อนแอกว่า | 3 |
| วัสดุคลุมชิดโคนไหม | เว้นห่างโคน เอาออกเมื่อดินชื้นปกติ | 3 |
| สวนยกร่องใช้น้ำแม่น้ำหน้าแล้งไหม | น้ำทะเลหนุน น้ำเค็ม | 3 |
สวนที่เพิ่งผ่านน้ำท่วมมาต้องระวังมากกว่าเดิม ถ้ามีการท่วมขังซ้ำ ต้นจะอ่อนแอเพิ่มขึ้น เพราะการฟื้นตัวจากครั้งก่อนอาจยังไม่เต็มที่3 ต้นที่กำลังแตกใบอ่อน ออกดอก ติดผล หรือเพิ่งเก็บเกี่ยว มีอาหารสะสมน้อย จึงอ่อนแอและตายได้ง่ายกว่า3
หลังน้ำลดให้ลดการเดินหรือใช้เครื่องจักรใต้ทรงพุ่มขณะดินยังเปียก ประเมินรากและโคนต้นก่อนเริ่มบำรุง อ่าน แนวทางดูแลสวนหลังฝนและน้ำลด ประกอบ
8. ขั้นต่อไป
เช็กร่องกับคันดินเสร็จแล้ว ขั้นต่อไปคือดูว่าจุดปลูกแต่ละต้นเหมาะกับวิธีไหน อ่านภาพรวมการเลือกพื้นที่และวิธีปลูกทุเรียน หรือเรื่องทุเรียนอื่น ๆ ในหมวดสาระเรื่องทุเรียน ถ้าแปลงเป็นที่ลุ่ม ให้ดูเรื่องปลูกทุเรียนยกโคกประกอบด้วย
มีคำถามเรื่องดินในสวน ทักไลน์ ติดต่อทีม Pluto หรือโทร 061-447-4464
9. คำถามที่พบบ่อย
สวนทุเรียนต้องขุดร่องระบายน้ำไหม?
ควรมี เพราะทุเรียนเป็นพืชที่อ่อนแอต่อสภาพน้ำท่วมขัง จึงควรปรับพื้นที่ไม่ให้มีแอ่งน้ำขังและขุดร่องระบายน้ำภายในสวนตั้งแต่เตรียมพื้นที่ปลูก1
ร่องระบายน้ำในสวนทุเรียนลึกเท่าไร?
ให้ทำร่องน้ำระหว่างแถวไม้ผลลึก 30–50 เซนติเมตร เพื่อช่วยระบายน้ำออกจากพื้นที่ได้ง่าย2
ที่ลุ่มน้ำขังนานควรยกร่องขนาดเท่าไร?
ให้ยกร่องสวน สันร่องกว้างไม่น้อยกว่า 6 เมตร ร่องน้ำกว้าง 1.5 เมตร ลึก 1 เมตร และมีระบบระบายน้ำเข้าออกที่ดี1
คันดินกันน้ำรอบสวนควรสูงเท่าไร?
ให้ทำคันดินล้อมรอบสวนสูงกว่าระดับน้ำที่เคยท่วมสูงสุดไม่ต่ำกว่า 50 เซนติเมตร และปลูกหญ้าแฝกเพื่อป้องกันคันดินพังทลาย2
ทุเรียนทนน้ำขังได้กี่วัน?
ทุเรียนจัดเป็นไม้ผลที่ทนน้ำท่วมขังได้ประมาณ 3–7 วัน แต่ต้นกล้าหรือต้นอายุน้อยทนได้น้อยกว่าต้นใหญ่ และน้ำนิ่งทำให้ต้นอยู่รอดได้สั้นกว่าน้ำไหล3
ไม่มีน้ำท่วมบนดิน แต่ทุเรียนอาการเหมือนโดนน้ำท่วม เป็นไปได้ไหม?
เป็นไปได้ ดินอาจอิ่มน้ำจากระดับน้ำใต้ดินสูงโดยไม่มีน้ำเอ่อบนผิวดิน รากจึงอยู่ในสภาพเหมือนถูกน้ำท่วมขัง3
น้ำท่วมซ้ำอันตรายกว่าครั้งแรกไหม?
ถ้ามีการท่วมขังซ้ำ ต้นไม้จะอ่อนแอเพิ่มขึ้น เพราะการฟื้นตัวจากครั้งก่อนอาจยังไม่เต็มที่ จึงควรเช็กร่องระบายน้ำและคันดินก่อนฝนระลอกใหม่3
แหล่งอ้างอิง
เข้าถึงเมื่อ 29 ต.ค. 2569 · [1] เป็นเอกสารไฟล์ปี 2563 · [3] ฉบับ ต.ค. 2567
- กรมวิชาการเกษตร, การปลูกทุเรียน (2563) หน้า 14–15, 19 https://www.doa.go.th/share/attachment.php?aid=2973
- กรมพัฒนาที่ดิน, แผ่นพับการจัดการดินไม้ผลหลังน้ำท่วม https://lddmordin.ldd.go.th/web/data/Tank_Soilmanagement/Soil_17.pdf
- กรมวิชาการเกษตร สถาบันวิจัยพืชสวน, การจัดการการผลิตทุเรียนเพื่อรองรับภัยธรรมชาติ (2567) หน้า 21–30 https://www.doa.go.th/hort/wp-content/uploads/2024/11/%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%88%E0%B8%B1%E0%B8%94%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%9C%E0%B8%A5%E0%B8%B4%E0%B8%95%E0%B8%97%E0%B8%B8%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%9E%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%A3%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%9A%E0%B8%A0%E0%B8%B1%E0%B8%A2%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%95%E0%B8%B4.pdf
3 comments