ขุดหลุมปลูกทุเรียนขนาดเท่าไร? 50 หรือ 75 ซม. เลือกตามดิน และหลุมที่น้ำขังต้องทำอย่างไร

ชาวสวนกำลังขุดหลุมปลูกทุเรียนตามแนวหลักผังในแปลง มีต้นพันธุ์ทุเรียนวางรออยู่ข้างหลุม

ปรับปรุงเนื้อหา 13 พฤศจิกายน 2569

ต้นพันธุ์สั่งไว้แล้ว ผังปลูกก็ปักหลักเรียบร้อย เหลือแค่ขุดหลุม แต่พอถามคนรอบตัว บางคนบอก 50 เซนติเมตรพอ บางคนบอกต้องเมตรนึง ตกลงขุดเท่าไรถึงจะถูก? คำถามนี้สำคัญกว่าที่คิดครับ เพราะหลุมที่ขุดผิดที่ หรือหลุมที่น้ำขัง คือจุดเริ่มต้นของทุเรียนปลูกใหม่ที่ไม่รอดหลายต้น

บทความนี้สรุปขนาดหลุมปลูกทุเรียนที่แนะนำ ขั้นตอนเตรียมหลุมที่ทำตามได้ และถ้าหลุมมีน้ำขังต้องทำอย่างไร

ตอบสั้น: ให้ขุดหลุมกว้าง ยาว ลึก 50×50×50 ซม. ผสมปุ๋ยคอกเก่าประมาณ 5 กก. และปุ๋ยหินฟอสเฟต ½ กก. กับดินที่ขุดขึ้นมา แล้วกลบคืนประมาณ 2 ใน 3 ของหลุม1 ถ้าเป็นดินทรายหรือดินตื้น ให้ขุดหลุมใหญ่ขึ้นเป็น 75×75×75 ซม.2 การขุดหลุมเหมาะกับพื้นที่ค่อนข้างแล้ง แต่ถ้าฝนชุกและน้ำขังในหลุม รากจะเน่าและต้นตายง่าย พื้นที่แบบนั้นควรยกโคกหรือยกร่องแทน1

1. ขุดหลุมปลูกทุเรียนขนาดเท่าไร

ขนาดและอัตราวัสดุในหน้านี้เป็นตัวอย่างคำแนะนำของแต่ละแหล่ง ไม่ใช่สูตรที่ใช้ร่วมกันทุกสวน ให้เลือกตามดินจริงและผลวิเคราะห์ โดยเฉพาะแปลงที่เคยใส่ปุ๋ยมากหรือมีน้ำขัง

คำตอบสั้นคือ 50×50×50 เซนติเมตร (กว้าง × ยาว × ลึก) สำหรับดินทั่วไปครับ ตัวเลขนี้ตรงกันทุกแหล่งที่ใช้อ้างอิง1,3,2

ถ้าแปลงเป็นดินทรายหรือดินตื้น ให้ขุดใหญ่ขึ้นเป็น 75×75×75 เซนติเมตร2 เหตุผลคือดินแบบนี้เก็บน้ำและธาตุอาหารได้น้อย หลุมที่ใหญ่ขึ้นทำให้มีที่ใส่วัสดุอินทรีย์ผสมกับดินได้มากขึ้น

เรื่องวัสดุที่ผสมกับดินในหลุม มีคำแนะนำอยู่ 2 ชุด ต้องเลือกใช้ทีละชุด ไม่ควรเอาตัวเลขมาบวกรวมกัน

รายละเอียดว่าวัสดุแต่ละอย่างใช้ทำอะไร อ่านต่อได้ในหัวข้อรองก้นหลุมและขั้นตอนปลูกทุเรียน

สภาพพื้นที่วิธีขนาดวัสดุผสม (ย่อ)แหล่ง
ค่อนข้างแล้ง ยังไม่มีระบบน้ำ ดินทั่วไปขุดหลุม50×50×50 ซม.ปุ๋ยคอกเก่า ~5 กก. + หินฟอสเฟต ½ กก.1,3
ดินทั่วไป (วัสดุผสมชุดที่ 2)ขุดหลุม50×50×50 ซม.ปุ๋ยหมัก/ปุ๋ยคอก 15–25 กก. + ร็อคฟอสเฟต 300 ก.2
ดินทราย / ดินตื้นขุดหลุม75×75×75 ซม.ปุ๋ยหมัก/ปุ๋ยคอก 25–50 กก. + ร็อคฟอสเฟต 500 ก.2
ดินทรายที่ดินไม่เกาะตัว (ทางเลือก)กองหน้าดินแบบดัดแปลงเส้นผ่านศูนย์กลาง ~1 ม. สูง 15 ซม.หินฟอสเฟตในช่องกลางกอง1
ที่ลุ่ม น้ำขังไม่มากและไม่นานกองดิน (ไม่ขุดหลุม)สูง 0.75–1.20 ม.หินฟอสเฟต 0-3-0 500 ก. ตรงจุดปลูก1
ที่ลุ่ม น้ำขังมากและนานยกร่องสันร่องกว้าง ≥6 ม. ร่องน้ำกว้าง 1.5 ม. ลึก 1 ม.—1
ตารางที่ 1 ขนาดหลุมและวิธีเตรียมจุดปลูกตามสภาพพื้นที่

2. ก่อนขุด: เช็กก่อนว่าจุดนี้ควรขุดหลุม หรือควรยกโคก

ไม่ใช่ทุกแปลงที่ควรขุดหลุมครับ การขุดหลุมเหมาะกับพื้นที่ค่อนข้างแล้งและยังไม่มีระบบน้ำ เพราะดินในหลุมช่วยเก็บความชื้นให้ต้นเล็ก แต่ถ้าฝนชุกจนน้ำขังในหลุม รากจะเน่าและต้นตายง่าย1

ที่ลุ่มที่น้ำขังไม่มากและไม่นาน ให้เทดินกองตามผังปลูกสูงประมาณ 0.75–1.20 เมตร ทิ้งไว้ให้ดินคงรูปแล้วปลูกบนสันกอง ส่วนที่ที่น้ำขังมากและนาน ให้ยกร่อง สันร่องกว้างอย่างน้อย 6 เมตร ร่องน้ำกว้าง 1.5 เมตร ลึก 1 เมตร1

มีข้อยกเว้นที่ควรรู้ ถ้าเป็นดินร่วนปนทรายหรือดินทรายที่ดินไม่เกาะตัว ให้ขุดหลุมแทนการพูนดิน เพราะการเจริญเติบโตและอัตรารอดสูงกว่า หรือใช้วิธีดัดแปลง คือนำหน้าดินจากแหล่งอื่นมากองเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 1 เมตร สูง 15 เซนติเมตร1

สรุปคือไม่มีวิธีไหนดีกว่าเสมอ เลือกตามน้ำและดินของจุดปลูกนั้น

3. ขั้นตอนเตรียมหลุมปลูกทุเรียน

ทำตามลำดับนี้ทีละขั้นครับ ขั้นที่คนมักข้ามคือการวางผังและการเช็กระดับวางต้น ซึ่งแก้ทีหลังยากที่สุด

  1. วางผังก่อนขุด ใช้ระยะปลูก 8×8 หรือ 9×9 เมตร (ประมาณ 20–25 ต้นต่อไร่เมื่อวางผังสี่เหลี่ยมจัตุรัส) วางแนวปลูกขวางความลาดเท หรือแนวตะวันออก-ตะวันตก และปรับพื้นที่ไม่ให้มีแอ่งน้ำ ถ้าพื้นที่ค่อนข้างเรียบ ใช้ระบบสี่เหลี่ยมจัตุรัสหรือสามเหลี่ยมด้านเท่าระยะ 8–10 เมตรได้1 เรื่องการวางผังสวนอ่านเพิ่มได้ที่การจัดสวนทุเรียน
  2. ขุดหลุม ขนาด 50×50×50 ซม. ถ้าเป็นดินทรายหรือดินตื้นขุด 75×75×75 ซม.1,2
  3. คลุกดินกับวัสดุผสม นำดินที่ขุดขึ้นมาคลุกกับปุ๋ยคอกเก่าและหินฟอสเฟตตามชุดคำแนะนำที่เลือก1 ใช้ปุ๋ยคอกที่เก่าหรือหมักแล้ว ไม่ใช้มูลสัตว์สด1,4
  4. กลบดินคืน ใส่ดินที่ผสมแล้วกลับลงหลุมประมาณ 2 ใน 3 ของหลุม1,3
  5. กรณีแปลงมีประวัติโรคในดิน: ให้เจ้าหน้าที่ช่วยประเมินก่อนปลูกซ่อม หากเลือกใช้ชีวภัณฑ์ไตรโคเดอร์มา ให้ใช้วิธีเตรียมและอัตราตามฉลากของผลิตภัณฑ์นั้น ไม่รวมสูตรเชื้อสดกับสูตรสำเร็จรูปหรือคาดเดาปริมาณจากขนาดหลุม
  6. วางต้น ปรับให้รอยต่อรากกับลำต้น หรือระดับดินปากถุงเดิม สูงกว่าระดับปากหลุมเล็กน้อย และอย่ากลบดินถึงรอยเสียบยอดหรือรอยทาบ1 ขั้นปลูกแบบละเอียดอยู่ในบทความปลูกทุเรียน
ภาพตัดขวางเทียบหลุมปลูกทุเรียนขนาด 50 ซม. และ 75 ซม.
พลูโต โปรไฟว์ เอส1 วัสดุปรับปรุงดินชนิดเม็ด ใช้ร่วมกับการเตรียมหลุมปลูกทุเรียน

หากต้องการข้อมูลวัสดุปรับปรุงดิน อ่านรายละเอียด Pluto Pro5 S1 (พลูโต โปรไฟว์ เอส1) และตรวจวิธีใช้บนฉลากให้ตรงกับขนาดผลิตภัณฑ์และต้นที่ปลูก การเลือกวัสดุเสริมควรทำหลังประเมินดินและทางระบายน้ำแล้ว ผลิตภัณฑ์ปรับปรุงดินไม่ใช้แทนการวินิจฉัยหรือการจัดการโรคพืช

4. หลุมปลูกมีน้ำขัง ต้องทำอย่างไร

อย่าปลูกลงหลุมที่น้ำขังครับ ทุเรียนอ่อนแอต่อน้ำขัง หลุมที่มีน้ำค้างทำให้รากเน่าและต้นตายง่าย1 และสภาพแบบนี้ยังเอื้อต่อโรครากเน่าโคนเน่าทุเรียนด้วย

หลุมปลูกทุเรียนที่มีน้ำขังหลังฝนตก เป็นจุดที่ควรหลีกเลี่ยงการปลูก

ก่อนปลูก: ขุดหลุมไว้แล้วลองสังเกตหลังฝนตก ถ้ามีน้ำค้างอยู่ในหลุม แปลว่าจุดนั้นระบายน้ำไม่ดี ให้พิจารณาเปลี่ยนเป็นกองดินหรือยกร่องตามหัวข้อที่ 2 แทนการฝืนปลูกในหลุม1

หลังปลูก: ถ้าดินในหลุมยุบตัวจนเป็นแอ่งและมีน้ำขังที่โคน ให้พูนดินเพิ่ม ถ้าฝนตกหนักให้ทำทางระบายน้ำออกจากแปลง และถ้าฝนทิ้งช่วงให้รดน้ำให้ดินชื้นสม่ำเสมอ1

ถ้าเป็นสวนที่เพิ่งน้ำลด ให้ประเมินดินและประวัติโรคก่อนปลูกซ่อม อ่าน การดูแลสวนหลังฝนและน้ำลด ประกอบ

ภาพเทียบ 3 วิธีเตรียมจุดปลูกทุเรียน หลุมปลูก กองดินสูง 0.75–1.20 ม. และยกร่องพร้อมร่องระบายน้ำ

5. ข้อผิดพลาดที่ทำให้หลุมปลูกทุเรียนเสียต้น

ข้อผิดพลาดส่วนใหญ่ไม่ได้อยู่ที่ขนาดหลุม แต่อยู่ที่เลือกวิธีไม่ตรงกับพื้นที่และระดับวางต้นครับ

ข้อผิดพลาดผลที่เสี่ยงทำแทนแหล่ง
ขุดหลุมในจุดที่น้ำขังหลังฝนรากเน่า ต้นตายง่ายยกโคกหรือยกร่อง1
พูนดินปลูกในดินทรายที่ไม่เกาะตัวอัตรารอดต่ำกว่าการขุดหลุมขุดหลุม หรือกองหน้าดินแบบดัดแปลง1
กลบดินถึงรอยเสียบยอด หรือปลูกลึกไม่ตรงตามคำแนะนำวางต้นให้สูงกว่าปากหลุมเล็กน้อย1
ปล่อยให้ดินในหลุมยุบเป็นแอ่งน้ำขังที่โคนพูนดินเพิ่ม ทำทางระบายน้ำ1
ใช้มูลสัตว์สดผสมหลุมไม่ตรงตามคำแนะนำใช้ปุ๋ยคอกเก่าหรือที่หมักแล้ว1,4
ใส่ปุ๋ยเคมีรองก้นหลุมไม่อยู่ในคำแนะนำรองก้นหลุมเริ่มปุ๋ยเคมีตามโปรแกรมปีแรกเมื่อต้นตั้งตัวและรากเริ่มเดิน1,6
ตารางที่ 2 ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยตอนเตรียมหลุมปลูกทุเรียน

อย่าใส่ปุ๋ยละลายเร็วหรือกองปุ๋ยเข้มข้นให้สัมผัสรากโดยตรง ส่วนหินฟอสเฟตก็เป็นแหล่งธาตุอาหารฟอสฟอรัส การเลือกใช้และปริมาณจึงต้องดูผลดินและคำแนะนำของวัสดุนั้น ไม่ตีความว่าใช้ร่วมกับปุ๋ยทุกชนิดได้โดยไม่มีข้อจำกัด

6. ขั้นต่อไป: รองก้นหลุมและขั้นตอนปลูกทุเรียน

เมื่อจุดปลูกพร้อม ให้ตรวจต้นพันธุ์และระดับวางต้น อ่าน การเลือกต้นพันธุ์ และ การดูแลปีแรก ต่อได้

7. คำถามที่พบบ่อย

ขุดหลุมปลูกทุเรียนขนาดเท่าไร?

หลุมกว้าง ยาว ลึก 50×50×50 เซนติเมตร ถ้าเป็นดินทรายหรือดินตื้นให้ขุดใหญ่ขึ้นเป็น 75×75×75 เซนติเมตร1,2

ผสมอะไรกับดินในหลุมปลูกทุเรียน?

มีให้เลือก 2 ชุด ชุดแรกคือปุ๋ยคอกเก่าประมาณ 5 กิโลกรัม และปุ๋ยหินฟอสเฟตครึ่งกิโลกรัม คลุกกับดินที่ขุดขึ้นมา อีกชุดคือปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอก 15–25 กิโลกรัมต่อหลุมกับร็อคฟอสเฟต 300 กรัมต่อต้น1,2

กลบดินคืนหลุมแค่ไหน?

กลบดินที่ผสมแล้วคืนลงหลุมประมาณ 2 ใน 3 ของหลุม แล้ววางต้นให้ระดับดินปากถุงเดิมสูงกว่าปากหลุมเล็กน้อย และไม่กลบดินถึงรอยเสียบยอด1

ขุดหลุมหรือยกโคกดีกว่า?

ขึ้นกับพื้นที่ การขุดหลุมเหมาะกับพื้นที่ค่อนข้างแล้งและยังไม่มีระบบน้ำ ส่วนพื้นที่ฝนชุกหรือน้ำขังควรยกโคกหรือยกร่อง แต่ดินทรายที่ดินไม่เกาะตัวควรขุดหลุม1

หลุมปลูกทุเรียนมีน้ำขังทำอย่างไร?

น้ำขังในหลุมทำให้รากเน่าและต้นตายง่าย ถ้าจุดนั้นน้ำขังหลังฝน ควรเปลี่ยนเป็นกองดินหรือยกร่อง ถ้าปลูกแล้วดินในหลุมยุบเป็นแอ่ง ให้พูนดินเพิ่มและทำทางระบายน้ำ1

ปลูกทุเรียนระยะเท่าไร?

ระยะที่แนะนำคือ 8×8 หรือ 9×9 เมตร หรือประมาณ ประมาณ 20–25 ต้นต่อไร่เมื่อวางผังสี่เหลี่ยมจัตุรัส ถ้าสวนใหญ่ให้ขยายระยะระหว่างแถวเพื่อสะดวกต่อการทำงาน1

ใส่ปุ๋ยเคมีรองก้นหลุมได้ไหม?

คำแนะนำรองก้นหลุมใช้ปุ๋ยคอกเก่าและหินฟอสเฟต ส่วนปุ๋ยเคมีให้เริ่มตามโปรแกรมการใส่ปุ๋ยปีแรกหลังต้นตั้งตัวและรากเริ่มเดิน1,6

อยากให้ช่วยดูแปลงก่อนขุดหลุม

ถ้ายังไม่แน่ใจว่าแปลงตัวเองควรขุดหลุม กองดิน หรือยกร่อง ถ่ายรูปจุดปลูกหลังฝนตกแล้วทักมาคุยกับทีมพลูโตได้ที่ ติดต่อทีม Pluto หรือโทร 061-447-4464 ครับ อ่านเรื่องทุเรียนอื่นๆ ต่อได้ที่หมวดสาระเรื่องทุเรียน

แหล่งอ้างอิง

เข้าถึงเมื่อ 27 ต.ค. 2569 · [1] เป็นเอกสารไฟล์ปี 2563

  1. กรมวิชาการเกษตร, การปลูกทุเรียน (2563) หน้า 14–20 https://www.doa.go.th/share/attachment.php?aid=2973
  2. กรมพัฒนาที่ดิน, การปลูกทุเรียน (ภาคใต้) http://osl101.ldd.go.th/soilgr_man/south/crop/durain.htm
  3. กรมส่งเสริมการเกษตร, คำแนะนำที่ 17 การปลูกทุเรียน https://eto.ku.ac.th/neweto/e-book/plant/tree_fruit/fruit9.pdf
  4. กรมพัฒนาที่ดิน, การใช้เทคโนโลยีการพัฒนาที่ดินในการปลูกทุเรียนพันธุ์หมอนทอง จ.ตราด https://e-library.ldd.go.th/library/flip/bib10148f/files/basic-html/page40.html
  5. กรมส่งเสริมการเกษตร, แนะใช้ไตรโคเดอร์มาควบคุมโรครากเน่าโคนเน่า https://doaenews.doae.go.th/archives/25275
  6. กรมส่งเสริมการเกษตร, 9 วิธีปลูกทุเรียนให้รอด https://esc.doae.go.th/9-%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B8%98%E0%B8%B5%E0%B8%9B%E0%B8%A5%E0%B8%B9%E0%B8%81%E0%B8%97%E0%B8%B8%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%99%E0%B9%83%E0%B8%AB%E0%B9%89%E0%B8%A3%E0%B8%AD%E0%B8%94/

Leave a comment

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องข้อมูลจำเป็นถูกทำเครื่องหมาย *