ปรับปรุงเนื้อหา 13 พฤศจิกายน 2569
ต้นพันธุ์สั่งไว้แล้ว ผังปลูกก็ปักหลักเรียบร้อย เหลือแค่ขุดหลุม แต่พอถามคนรอบตัว บางคนบอก 50 เซนติเมตรพอ บางคนบอกต้องเมตรนึง ตกลงขุดเท่าไรถึงจะถูก? คำถามนี้สำคัญกว่าที่คิดครับ เพราะหลุมที่ขุดผิดที่ หรือหลุมที่น้ำขัง คือจุดเริ่มต้นของทุเรียนปลูกใหม่ที่ไม่รอดหลายต้น
บทความนี้สรุปขนาดหลุมปลูกทุเรียนที่แนะนำ ขั้นตอนเตรียมหลุมที่ทำตามได้ และถ้าหลุมมีน้ำขังต้องทำอย่างไร
ตอบสั้น: ให้ขุดหลุมกว้าง ยาว ลึก 50×50×50 ซม. ผสมปุ๋ยคอกเก่าประมาณ 5 กก. และปุ๋ยหินฟอสเฟต ½ กก. กับดินที่ขุดขึ้นมา แล้วกลบคืนประมาณ 2 ใน 3 ของหลุม1 ถ้าเป็นดินทรายหรือดินตื้น ให้ขุดหลุมใหญ่ขึ้นเป็น 75×75×75 ซม.2 การขุดหลุมเหมาะกับพื้นที่ค่อนข้างแล้ง แต่ถ้าฝนชุกและน้ำขังในหลุม รากจะเน่าและต้นตายง่าย พื้นที่แบบนั้นควรยกโคกหรือยกร่องแทน1
1. ขุดหลุมปลูกทุเรียนขนาดเท่าไร
ขนาดและอัตราวัสดุในหน้านี้เป็นตัวอย่างคำแนะนำของแต่ละแหล่ง ไม่ใช่สูตรที่ใช้ร่วมกันทุกสวน ให้เลือกตามดินจริงและผลวิเคราะห์ โดยเฉพาะแปลงที่เคยใส่ปุ๋ยมากหรือมีน้ำขัง
คำตอบสั้นคือ 50×50×50 เซนติเมตร (กว้าง × ยาว × ลึก) สำหรับดินทั่วไปครับ ตัวเลขนี้ตรงกันทุกแหล่งที่ใช้อ้างอิง1,3,2
ถ้าแปลงเป็นดินทรายหรือดินตื้น ให้ขุดใหญ่ขึ้นเป็น 75×75×75 เซนติเมตร2 เหตุผลคือดินแบบนี้เก็บน้ำและธาตุอาหารได้น้อย หลุมที่ใหญ่ขึ้นทำให้มีที่ใส่วัสดุอินทรีย์ผสมกับดินได้มากขึ้น
เรื่องวัสดุที่ผสมกับดินในหลุม มีคำแนะนำอยู่ 2 ชุด ต้องเลือกใช้ทีละชุด ไม่ควรเอาตัวเลขมาบวกรวมกัน
- ชุดที่ 1: ปุ๋ยคอกเก่าประมาณ 5 กก. และปุ๋ยหินฟอสเฟต ½ กก. ต่อหลุม1,3
- ชุดที่ 2: ปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอก 15–25 กก. ต่อหลุม และร็อคฟอสเฟต 300 กรัมต่อต้น ถ้าเป็นหลุม 75 ซม. ใช้ปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอก 25–50 กก. และร็อคฟอสเฟต 500 กรัม2
รายละเอียดว่าวัสดุแต่ละอย่างใช้ทำอะไร อ่านต่อได้ในหัวข้อรองก้นหลุมและขั้นตอนปลูกทุเรียน
| สภาพพื้นที่ | วิธี | ขนาด | วัสดุผสม (ย่อ) | แหล่ง |
|---|---|---|---|---|
| ค่อนข้างแล้ง ยังไม่มีระบบน้ำ ดินทั่วไป | ขุดหลุม | 50×50×50 ซม. | ปุ๋ยคอกเก่า ~5 กก. + หินฟอสเฟต ½ กก. | 1,3 |
| ดินทั่วไป (วัสดุผสมชุดที่ 2) | ขุดหลุม | 50×50×50 ซม. | ปุ๋ยหมัก/ปุ๋ยคอก 15–25 กก. + ร็อคฟอสเฟต 300 ก. | 2 |
| ดินทราย / ดินตื้น | ขุดหลุม | 75×75×75 ซม. | ปุ๋ยหมัก/ปุ๋ยคอก 25–50 กก. + ร็อคฟอสเฟต 500 ก. | 2 |
| ดินทรายที่ดินไม่เกาะตัว (ทางเลือก) | กองหน้าดินแบบดัดแปลง | เส้นผ่านศูนย์กลาง ~1 ม. สูง 15 ซม. | หินฟอสเฟตในช่องกลางกอง | 1 |
| ที่ลุ่ม น้ำขังไม่มากและไม่นาน | กองดิน (ไม่ขุดหลุม) | สูง 0.75–1.20 ม. | หินฟอสเฟต 0-3-0 500 ก. ตรงจุดปลูก | 1 |
| ที่ลุ่ม น้ำขังมากและนาน | ยกร่อง | สันร่องกว้าง ≥6 ม. ร่องน้ำกว้าง 1.5 ม. ลึก 1 ม. | — | 1 |
2. ก่อนขุด: เช็กก่อนว่าจุดนี้ควรขุดหลุม หรือควรยกโคก
ไม่ใช่ทุกแปลงที่ควรขุดหลุมครับ การขุดหลุมเหมาะกับพื้นที่ค่อนข้างแล้งและยังไม่มีระบบน้ำ เพราะดินในหลุมช่วยเก็บความชื้นให้ต้นเล็ก แต่ถ้าฝนชุกจนน้ำขังในหลุม รากจะเน่าและต้นตายง่าย1
ที่ลุ่มที่น้ำขังไม่มากและไม่นาน ให้เทดินกองตามผังปลูกสูงประมาณ 0.75–1.20 เมตร ทิ้งไว้ให้ดินคงรูปแล้วปลูกบนสันกอง ส่วนที่ที่น้ำขังมากและนาน ให้ยกร่อง สันร่องกว้างอย่างน้อย 6 เมตร ร่องน้ำกว้าง 1.5 เมตร ลึก 1 เมตร1
มีข้อยกเว้นที่ควรรู้ ถ้าเป็นดินร่วนปนทรายหรือดินทรายที่ดินไม่เกาะตัว ให้ขุดหลุมแทนการพูนดิน เพราะการเจริญเติบโตและอัตรารอดสูงกว่า หรือใช้วิธีดัดแปลง คือนำหน้าดินจากแหล่งอื่นมากองเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 1 เมตร สูง 15 เซนติเมตร1
สรุปคือไม่มีวิธีไหนดีกว่าเสมอ เลือกตามน้ำและดินของจุดปลูกนั้น
3. ขั้นตอนเตรียมหลุมปลูกทุเรียน
ทำตามลำดับนี้ทีละขั้นครับ ขั้นที่คนมักข้ามคือการวางผังและการเช็กระดับวางต้น ซึ่งแก้ทีหลังยากที่สุด
- วางผังก่อนขุด ใช้ระยะปลูก 8×8 หรือ 9×9 เมตร (ประมาณ 20–25 ต้นต่อไร่เมื่อวางผังสี่เหลี่ยมจัตุรัส) วางแนวปลูกขวางความลาดเท หรือแนวตะวันออก-ตะวันตก และปรับพื้นที่ไม่ให้มีแอ่งน้ำ ถ้าพื้นที่ค่อนข้างเรียบ ใช้ระบบสี่เหลี่ยมจัตุรัสหรือสามเหลี่ยมด้านเท่าระยะ 8–10 เมตรได้1 เรื่องการวางผังสวนอ่านเพิ่มได้ที่การจัดสวนทุเรียน
- ขุดหลุม ขนาด 50×50×50 ซม. ถ้าเป็นดินทรายหรือดินตื้นขุด 75×75×75 ซม.1,2
- คลุกดินกับวัสดุผสม นำดินที่ขุดขึ้นมาคลุกกับปุ๋ยคอกเก่าและหินฟอสเฟตตามชุดคำแนะนำที่เลือก1 ใช้ปุ๋ยคอกที่เก่าหรือหมักแล้ว ไม่ใช้มูลสัตว์สด1,4
- กลบดินคืน ใส่ดินที่ผสมแล้วกลับลงหลุมประมาณ 2 ใน 3 ของหลุม1,3
- กรณีแปลงมีประวัติโรคในดิน: ให้เจ้าหน้าที่ช่วยประเมินก่อนปลูกซ่อม หากเลือกใช้ชีวภัณฑ์ไตรโคเดอร์มา ให้ใช้วิธีเตรียมและอัตราตามฉลากของผลิตภัณฑ์นั้น ไม่รวมสูตรเชื้อสดกับสูตรสำเร็จรูปหรือคาดเดาปริมาณจากขนาดหลุม
- วางต้น ปรับให้รอยต่อรากกับลำต้น หรือระดับดินปากถุงเดิม สูงกว่าระดับปากหลุมเล็กน้อย และอย่ากลบดินถึงรอยเสียบยอดหรือรอยทาบ1 ขั้นปลูกแบบละเอียดอยู่ในบทความปลูกทุเรียน


หากต้องการข้อมูลวัสดุปรับปรุงดิน อ่านรายละเอียด Pluto Pro5 S1 (พลูโต โปรไฟว์ เอส1) และตรวจวิธีใช้บนฉลากให้ตรงกับขนาดผลิตภัณฑ์และต้นที่ปลูก การเลือกวัสดุเสริมควรทำหลังประเมินดินและทางระบายน้ำแล้ว ผลิตภัณฑ์ปรับปรุงดินไม่ใช้แทนการวินิจฉัยหรือการจัดการโรคพืช
4. หลุมปลูกมีน้ำขัง ต้องทำอย่างไร
อย่าปลูกลงหลุมที่น้ำขังครับ ทุเรียนอ่อนแอต่อน้ำขัง หลุมที่มีน้ำค้างทำให้รากเน่าและต้นตายง่าย1 และสภาพแบบนี้ยังเอื้อต่อโรครากเน่าโคนเน่าทุเรียนด้วย

ก่อนปลูก: ขุดหลุมไว้แล้วลองสังเกตหลังฝนตก ถ้ามีน้ำค้างอยู่ในหลุม แปลว่าจุดนั้นระบายน้ำไม่ดี ให้พิจารณาเปลี่ยนเป็นกองดินหรือยกร่องตามหัวข้อที่ 2 แทนการฝืนปลูกในหลุม1
หลังปลูก: ถ้าดินในหลุมยุบตัวจนเป็นแอ่งและมีน้ำขังที่โคน ให้พูนดินเพิ่ม ถ้าฝนตกหนักให้ทำทางระบายน้ำออกจากแปลง และถ้าฝนทิ้งช่วงให้รดน้ำให้ดินชื้นสม่ำเสมอ1
ถ้าเป็นสวนที่เพิ่งน้ำลด ให้ประเมินดินและประวัติโรคก่อนปลูกซ่อม อ่าน การดูแลสวนหลังฝนและน้ำลด ประกอบ

5. ข้อผิดพลาดที่ทำให้หลุมปลูกทุเรียนเสียต้น
ข้อผิดพลาดส่วนใหญ่ไม่ได้อยู่ที่ขนาดหลุม แต่อยู่ที่เลือกวิธีไม่ตรงกับพื้นที่และระดับวางต้นครับ
| ข้อผิดพลาด | ผลที่เสี่ยง | ทำแทน | แหล่ง |
|---|---|---|---|
| ขุดหลุมในจุดที่น้ำขังหลังฝน | รากเน่า ต้นตายง่าย | ยกโคกหรือยกร่อง | 1 |
| พูนดินปลูกในดินทรายที่ไม่เกาะตัว | อัตรารอดต่ำกว่าการขุดหลุม | ขุดหลุม หรือกองหน้าดินแบบดัดแปลง | 1 |
| กลบดินถึงรอยเสียบยอด หรือปลูกลึก | ไม่ตรงตามคำแนะนำ | วางต้นให้สูงกว่าปากหลุมเล็กน้อย | 1 |
| ปล่อยให้ดินในหลุมยุบเป็นแอ่ง | น้ำขังที่โคน | พูนดินเพิ่ม ทำทางระบายน้ำ | 1 |
| ใช้มูลสัตว์สดผสมหลุม | ไม่ตรงตามคำแนะนำ | ใช้ปุ๋ยคอกเก่าหรือที่หมักแล้ว | 1,4 |
| ใส่ปุ๋ยเคมีรองก้นหลุม | ไม่อยู่ในคำแนะนำรองก้นหลุม | เริ่มปุ๋ยเคมีตามโปรแกรมปีแรกเมื่อต้นตั้งตัวและรากเริ่มเดิน | 1,6 |
อย่าใส่ปุ๋ยละลายเร็วหรือกองปุ๋ยเข้มข้นให้สัมผัสรากโดยตรง ส่วนหินฟอสเฟตก็เป็นแหล่งธาตุอาหารฟอสฟอรัส การเลือกใช้และปริมาณจึงต้องดูผลดินและคำแนะนำของวัสดุนั้น ไม่ตีความว่าใช้ร่วมกับปุ๋ยทุกชนิดได้โดยไม่มีข้อจำกัด
6. ขั้นต่อไป: รองก้นหลุมและขั้นตอนปลูกทุเรียน
เมื่อจุดปลูกพร้อม ให้ตรวจต้นพันธุ์และระดับวางต้น อ่าน การเลือกต้นพันธุ์ และ การดูแลปีแรก ต่อได้
7. คำถามที่พบบ่อย
ขุดหลุมปลูกทุเรียนขนาดเท่าไร?
หลุมกว้าง ยาว ลึก 50×50×50 เซนติเมตร ถ้าเป็นดินทรายหรือดินตื้นให้ขุดใหญ่ขึ้นเป็น 75×75×75 เซนติเมตร1,2
ผสมอะไรกับดินในหลุมปลูกทุเรียน?
มีให้เลือก 2 ชุด ชุดแรกคือปุ๋ยคอกเก่าประมาณ 5 กิโลกรัม และปุ๋ยหินฟอสเฟตครึ่งกิโลกรัม คลุกกับดินที่ขุดขึ้นมา อีกชุดคือปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอก 15–25 กิโลกรัมต่อหลุมกับร็อคฟอสเฟต 300 กรัมต่อต้น1,2
กลบดินคืนหลุมแค่ไหน?
กลบดินที่ผสมแล้วคืนลงหลุมประมาณ 2 ใน 3 ของหลุม แล้ววางต้นให้ระดับดินปากถุงเดิมสูงกว่าปากหลุมเล็กน้อย และไม่กลบดินถึงรอยเสียบยอด1
ขุดหลุมหรือยกโคกดีกว่า?
ขึ้นกับพื้นที่ การขุดหลุมเหมาะกับพื้นที่ค่อนข้างแล้งและยังไม่มีระบบน้ำ ส่วนพื้นที่ฝนชุกหรือน้ำขังควรยกโคกหรือยกร่อง แต่ดินทรายที่ดินไม่เกาะตัวควรขุดหลุม1
หลุมปลูกทุเรียนมีน้ำขังทำอย่างไร?
น้ำขังในหลุมทำให้รากเน่าและต้นตายง่าย ถ้าจุดนั้นน้ำขังหลังฝน ควรเปลี่ยนเป็นกองดินหรือยกร่อง ถ้าปลูกแล้วดินในหลุมยุบเป็นแอ่ง ให้พูนดินเพิ่มและทำทางระบายน้ำ1
ปลูกทุเรียนระยะเท่าไร?
ระยะที่แนะนำคือ 8×8 หรือ 9×9 เมตร หรือประมาณ ประมาณ 20–25 ต้นต่อไร่เมื่อวางผังสี่เหลี่ยมจัตุรัส ถ้าสวนใหญ่ให้ขยายระยะระหว่างแถวเพื่อสะดวกต่อการทำงาน1
ใส่ปุ๋ยเคมีรองก้นหลุมได้ไหม?
คำแนะนำรองก้นหลุมใช้ปุ๋ยคอกเก่าและหินฟอสเฟต ส่วนปุ๋ยเคมีให้เริ่มตามโปรแกรมการใส่ปุ๋ยปีแรกหลังต้นตั้งตัวและรากเริ่มเดิน1,6
อยากให้ช่วยดูแปลงก่อนขุดหลุม
ถ้ายังไม่แน่ใจว่าแปลงตัวเองควรขุดหลุม กองดิน หรือยกร่อง ถ่ายรูปจุดปลูกหลังฝนตกแล้วทักมาคุยกับทีมพลูโตได้ที่ ติดต่อทีม Pluto หรือโทร 061-447-4464 ครับ อ่านเรื่องทุเรียนอื่นๆ ต่อได้ที่หมวดสาระเรื่องทุเรียน
แหล่งอ้างอิง
เข้าถึงเมื่อ 27 ต.ค. 2569 · [1] เป็นเอกสารไฟล์ปี 2563
- กรมวิชาการเกษตร, การปลูกทุเรียน (2563) หน้า 14–20 https://www.doa.go.th/share/attachment.php?aid=2973
- กรมพัฒนาที่ดิน, การปลูกทุเรียน (ภาคใต้) http://osl101.ldd.go.th/soilgr_man/south/crop/durain.htm
- กรมส่งเสริมการเกษตร, คำแนะนำที่ 17 การปลูกทุเรียน https://eto.ku.ac.th/neweto/e-book/plant/tree_fruit/fruit9.pdf
- กรมพัฒนาที่ดิน, การใช้เทคโนโลยีการพัฒนาที่ดินในการปลูกทุเรียนพันธุ์หมอนทอง จ.ตราด https://e-library.ldd.go.th/library/flip/bib10148f/files/basic-html/page40.html
- กรมส่งเสริมการเกษตร, แนะใช้ไตรโคเดอร์มาควบคุมโรครากเน่าโคนเน่า https://doaenews.doae.go.th/archives/25275
- กรมส่งเสริมการเกษตร, 9 วิธีปลูกทุเรียนให้รอด https://esc.doae.go.th/9-%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B8%98%E0%B8%B5%E0%B8%9B%E0%B8%A5%E0%B8%B9%E0%B8%81%E0%B8%97%E0%B8%B8%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%99%E0%B9%83%E0%B8%AB%E0%B9%89%E0%B8%A3%E0%B8%AD%E0%B8%94/