ปรับปรุงเนื้อหา 13 พฤศจิกายน 2569
ซื้อที่มาแล้ว ปรับพื้นที่เสร็จ กำลังจะสั่งต้นพันธุ์ แต่ยังไม่แน่ใจว่าดินตรงนี้ปลูกทุเรียนได้จริงไหม? คำถามนี้ผมว่าถามตอนนี้ดีที่สุดครับ เพราะถ้าลงต้นไปแล้วค่อยมารู้ว่าดินมีปัญหา แก้ยากกว่าเยอะ
บทความนี้จะพาเช็กดินก่อนปลูกทีละข้อ ว่าทุเรียนชอบดินแบบไหน ดินทราย ดินเหนียว ดินกรด ต้องเตรียมอะไร และเก็บดินส่งตรวจอย่างไรให้ได้ผลที่ใช้ได้จริง
ตอบสั้น: ทุเรียนเหมาะกับดินร่วน ดินร่วนปนทราย หรือดินเหนียวปนทราย ที่ระบายน้ำดี หน้าดินลึก pH ประมาณ 5.5–6.5 เพราะทุเรียนอ่อนแอต่อน้ำท่วมขัง ดินทรายปลูกได้แต่ต้องเสริมหน้าดิน ใส่ปุ๋ยคอก และมีน้ำพอ ดินเหนียวที่โครงสร้างเสียต้องไถพรวน และถ้าน้ำขังให้ยกโคกหรือยกร่อง ก่อนปลูกควรเก็บตัวอย่างดินส่งวิเคราะห์กับกรมพัฒนาที่ดิน ซึ่งมีบริการตรวจดินฟรีให้เกษตรกรที่สำนักงานพัฒนาที่ดินเขตและสถานีพัฒนาที่ดินทุกจังหวัด
1. ทุเรียนชอบดินแบบไหน
ดินที่ระบายน้ำดีและหน้าดินลึกครับ เนื้อดินจะเป็นดินร่วน ดินร่วนปนทราย หรือดินเหนียวปนทรายก็ได้ ขอให้น้ำไม่ขัง
ดินที่เหมาะควรมี pH ประมาณ 5.5–6.5 มีแหล่งน้ำจืดพอใช้ทั้งปี อุณหภูมิประมาณ 25–30 องศาเซลเซียส และความชื้นสัมพัทธ์ประมาณ 75–85%1
ทำไมเรื่องน้ำขังถึงมาก่อนเรื่องอื่น? เพราะทุเรียนอ่อนแอต่อน้ำท่วมขังมาก รากที่แช่น้ำนานขาดอากาศ และดินที่ระบายน้ำไม่ดีเป็นสภาพที่เสี่ยงต่อโรครากเน่าโคนเน่าทุเรียน1
ดินสวยแค่ไหน ถ้าน้ำขัง ก็ต้องแก้เรื่องน้ำก่อนครับ
2. เช็กดิน 5 ข้อก่อนปลูกทุเรียน
ก่อนตัดสินใจลงต้น ให้ดู 5 เรื่องนี้ครับ ได้แก่ เนื้อดิน การระบายน้ำ ความลึกหน้าดินกับระดับน้ำใต้ดิน pH และอินทรียวัตถุ แล้วปิดท้ายด้วยประวัติแปลง
| เช็กอะไร | ค่าที่เหมาะ / สัญญาณดี | ถ้าไม่ผ่าน | แหล่ง |
|---|---|---|---|
| เนื้อดิน | ร่วน ร่วนปนทราย เหนียวปนทราย | ดินทราย: เสริมหน้าดินและปุ๋ยคอก · ดินเหนียวโครงสร้างเสีย: ไถพรวน | 1 |
| น้ำขัง | ไม่ขังหลังฝน | ขังน้อยและไม่นาน: กองดินสูง 0.75–1.20 ม. · ขังมากหรือนาน: ยกร่อง | 1 |
| ระดับน้ำใต้ดิน | ลึกอย่างน้อย 80 ซม. จากผิวดิน (ข้อแนะนำในบริบทภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้) | ยกโคกหรือยกร่อง และปรึกษาเจ้าหน้าที่ | 2 |
| pH | 5.5–6.5 | ต่ำกว่า 5.0: ใส่ปูนตามผลวิเคราะห์ดิน | 1,3 |
| อินทรียวัตถุ | ดูผลวิเคราะห์ดินของแปลง ไม่มีค่าจากลักษณะภายนอกที่ใช้แทนการตรวจได้ | เพิ่มด้วยปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอก | 3 |
เนื้อดิน: ทราย ร่วน หรือเหนียว
วิธีดูแบบบ้านๆ คือหยิบดินชื้นๆ มาคลึงในมือครับ ดินทรายจะสากมือ ปั้นแล้วแตกร่วนไม่เกาะกัน ดินเหนียวจะเหนียวลื่น ปั้นเป็นเส้นได้ ส่วนดินร่วนจะอยู่กลางๆ นุ่มมือ ปั้นได้แต่ไม่เหนียวติดมือ
วิธีนี้บอกได้แค่คร่าวๆ นะครับ ถ้าจะรู้แน่ ให้ส่งดินตรวจตามหัวข้อที่ 4
การระบายน้ำและน้ำขัง
ให้เดินดูแปลงหลังฝนตกหนักสักรอบครับ จุดไหนน้ำค้างนาน จุดไหนแห้งเร็ว จดไว้เลย
เลือกระดับจุดปลูกให้เหมาะกับน้ำสูงสุดและทางออกน้ำ อ่าน การปลูกทุเรียนยกโคก และ ระบบระบายน้ำ ประกอบ

ความลึกหน้าดินและระดับน้ำใต้ดิน
ดินปลูกทุเรียนต้องเป็น “หน้าดินลึก”1 เพราะรากทุเรียนต้องการพื้นที่ที่น้ำไม่แช่
ระดับน้ำใต้ดินควรลึกจากผิวดินอย่างน้อย 80 ซม.2 ตัวเลขนี้เป็นข้อแนะนำในบริบทภูมิภาค ไม่ใช่เกณฑ์ของหน่วยงานไทยโดยตรง ใช้เป็นแนวทางประกอบครับ วิธีเช็กง่ายๆ คือขุดหลุมทดลองช่วงหน้าฝน แล้วดูว่าน้ำซึมขึ้นมาที่ระดับไหน
pH ดินปลูกทุเรียน
ค่าหลักที่ใช้คือ 5.5–6.51
ดินปลูกไม้ผลส่วนใหญ่เป็นกรด pH 4.0–5.5 พบมากในภาคใต้ และดินกรดแบบนี้มักมีอะลูมินัมละลายออกมามากจนกระทบการเจริญของราก ถ้า pH ต่ำกว่า 5.0 ควรปรับด้วยปูน3 เหตุผลที่ต้องดูค่านี้เพราะธาตุอาหารส่วนใหญ่ละลายออกมาให้พืชใช้ได้ดีในช่วง pH 6.0–7.03
ปริมาณปูนต้องใส่ตามค่าความต้องการปูนในใบผลวิเคราะห์ดินครับ อย่ากะเอง ใส่มากเกินก็มีปัญหาไม่ต่างจากไม่ใส่
อินทรียวัตถุ
ดินปลูกไม้ผลทั่วไปมักมีอินทรียวัตถุต่ำ คือน้อยกว่า 2%3 ทางแก้คือเพิ่มด้วยปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอก ข้อสำคัญคือมูลสัตว์ต้องหมักหรือย่อยสลายดีแล้ว ไม่ใช้มูลสด4
ประวัติแปลง
ตรวจว่าพื้นที่เดิมเคยมีโรครากหรือโคนเน่า น้ำท่วม หรือข้อจำกัดของดินหรือไม่ แปลงที่มีประวัติโรคควรให้เจ้าหน้าที่ประเมินก่อนนำต้นใหม่ลงปลูก การปลูกพืชคลุมดินตามจำนวนปีเพียงอย่างเดียวไม่ยืนยันว่าเชื้อโรคหมดไปแล้ว
ส่วนตอไม้และรากไม้เก่า ควรขุดออกให้หมดตอนเตรียมพื้นที่ ถ้ากำลังวางผังแปลงใหม่ อ่านเรื่องการจัดสวนทุเรียนประกอบได้ครับ

3. ดินแต่ละแบบปลูกทุเรียนได้ไหม ต้องเตรียมอะไร
ดินบางแปลงปรับให้เหมาะกับทุเรียนได้ แต่ต้องประเมินต้นทุน น้ำใช้ และข้อจำกัดของพื้นที่ก่อนลงทุน โดยเฉพาะดินเค็ม ดินเปรี้ยวจัด หน้าดินตื้น หรือพื้นที่น้ำท่วมซ้ำ การเติมวัสดุเพียงอย่างเดียวอาจไม่แก้ข้อจำกัดเหล่านี้
| ชนิดดิน | ปลูกได้ไหม | ต้องเตรียม | แหล่ง |
|---|---|---|---|
| ร่วน / ร่วนปนทราย | เหมาะ | ถ้าระบายน้ำดี ไม่จำเป็นต้องไถพรวน | 1 |
| ทราย | ได้ แต่ดูแลมากขึ้น | เสริมหน้าดิน ใส่ปุ๋ยคอก จัดระบบน้ำ หลุม 75×75×75 ซม. ขุดหลุมแทนการพูนโคก | 1,5 |
| เหนียว | ได้ถ้าจัดการการระบายน้ำ | ไถพรวน ยกโคกหรือยกร่องถ้าน้ำขัง | 1 |
| กรดจัด | ต้องปรับก่อน | ใส่ปูนตามผลวิเคราะห์ดิน | 3 |
ดินร่วน ดินร่วนปนทราย
เป็นดินที่เหมาะที่สุดในกลุ่มนี้ครับ ถ้าระบายน้ำดีอยู่แล้ว ก็ไม่จำเป็นต้องไถพรวน1 เตรียมหลุม ใส่อินทรียวัตถุ แล้วปลูกได้ตามขั้นตอนปกติ
ดินทราย
ปลูกได้ครับ แต่ดินทรายเก็บน้ำและธาตุอาหารได้น้อย จึงต้องนำหน้าดินจากแหล่งอื่นมาเสริม ใส่ปุ๋ยคอก และจัดระบบน้ำให้พอ1 และควรขุดหลุมใหญ่ขึ้นเป็น 75×75×75 ซม. ในดินทรายหรือดินตื้น5
อีกเรื่องที่คนพลาดบ่อย คือดินทรายไม่เกาะตัว พูนเป็นโคกสูงแล้วจะพังครับ จึงควรขุดหลุม หรือใช้วิธีกองหน้าดินที่ดีเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 1 เมตร สูงประมาณ 15 ซม. แล้วปลูกบนนั้น1
ดินเหนียว
หลายคนได้ยินว่าดินเหนียวปลูกทุเรียนไม่ได้ ข้อนี้ไม่จริงครับ ดินเหนียวปลูกได้ ถ้าจัดการเรื่องน้ำให้ได้
ถ้าโครงสร้างดินเสียและระบายน้ำไม่ดี จำเป็นต้องไถพรวน และถ้ามีน้ำขัง ให้ยกโคกหรือยกร่อง1 ดินเหนียวมีข้อดีตรงที่อุ้มน้ำและธาตุอาหารได้ดีกว่าดินทราย ปัญหาอยู่ที่น้ำระบายช้า เลยต้องทำทางให้น้ำออก
ดินเป็นกรดจัด ดินเปรี้ยว
ถ้าผลวิเคราะห์ออกมาว่า pH ต่ำกว่า 5.0 ให้ปรับด้วยปูนตามผลวิเคราะห์3 ส่วนดินเปรี้ยวในพื้นที่ลุ่มชายฝั่ง เป็นดินที่มีเงื่อนไขเฉพาะ แนะนำให้ปรึกษาสถานีพัฒนาที่ดินในจังหวัดก่อนลงทุนครับ
ดินปลูกทุเรียนในเข่ง
การปลูกในภาชนะต้องเลือกวัสดุที่ระบายน้ำได้และวางแผนพื้นที่รากเมื่อโตขึ้น อ่านข้อจำกัดและวิธีดูแลใน ปลูกทุเรียนในเข่ง

หากต้องการข้อมูลวัสดุปรับปรุงดิน อ่านรายละเอียด Pluto Pro5 S1 (พลูโต โปรไฟว์ เอส1) และตรวจวิธีใช้บนฉลากให้ตรงกับขนาดผลิตภัณฑ์และต้นที่ปลูก การเลือกวัสดุเสริมควรทำหลังประเมินดินและทางระบายน้ำแล้ว ผลิตภัณฑ์ปรับปรุงดินไม่ใช้แทนการวินิจฉัยหรือการจัดการโรคพืช
4. ส่งดินตรวจก่อนปลูก: เก็บตัวอย่างอย่างไร ส่งที่ไหน
เก็บดินก่อนปรับปรุงแปลงและสอบถามวิธีเก็บกับสถานีพัฒนาที่ดินหรือห้องปฏิบัติการที่จะส่งตรวจ เผื่อเวลาให้ได้ผลก่อนใส่ปูนหรือปุ๋ย ระยะบริการขึ้นกับรายการตรวจและหน่วยงาน ไม่ควรถือจำนวนวันในข่าวเดิมเป็นเวลารับรอง
ผลดินที่ดี เริ่มจากตัวอย่างที่เก็บถูกครับ ทำตามนี้:
- เลือกช่วงเก็บ: ไม่เก็บตอนดินเปียกแฉะหรือมีน้ำขัง7
- แบ่งแปลง: แยกตามความต่างของพื้นที่ เนื้อดิน และสีดิน แปลงละ 1 ตัวอย่าง7
- เลือกจุด: สุ่มเก็บ 15–20 จุดต่อแปลง เลี่ยงจุดใกล้บ้าน โรงเรือน จอมปลวก คอกสัตว์ และจุดที่มีปุ๋ยตกค้าง ใช้อุปกรณ์ที่สะอาด7
- ขุดเก็บ: ถางหญ้าและเศษพืชที่ผิวดินออก (อย่าปาดหน้าดินทิ้ง) ขุดหลุมรูปตัว V แล้วแซะดินด้านหนึ่งของหลุมหนาประมาณ 2–3 ซม.7 สำหรับไม้ผลไม้ยืนต้น ให้แยกเก็บ 2 ระดับ คือ 0–15 ซม. และ 15–30 ซม.9
- รวมและแบ่ง: ผึ่งดินในที่ร่มให้แห้ง ทุบก้อนให้ร่วน คลุกให้เข้ากัน แบ่งเป็น 4 ส่วน เก็บไว้ 1 ส่วน ประมาณ 0.5–1 กก.7,9
- ติดข้อมูล: ใส่ถุง พร้อมแบบบันทึกรายละเอียดแปลง เช่น พืชเดิม พืชที่จะปลูก และการใช้ปุ๋ยหรือปูนที่ผ่านมา7,9
- ส่งตรวจ: ส่งที่ห้องปฏิบัติการของสำนักงานพัฒนาที่ดินเขตใกล้บ้าน หรือสถานีพัฒนาที่ดินจังหวัด7 หรือยื่นคำขอผ่านระบบ e-Service “ตรวจสอบดินเพื่อการเกษตร” ที่ osd101.ldd.go.th ซึ่งส่งตัวอย่างทางไปรษณีย์และรับผลทางมือถือได้8
ถ้าอยากรู้ผลเบื้องต้นเร็วๆ มีชุดตรวจดินภาคสนาม LDD Test Kit ของกรมพัฒนาที่ดิน วัด pH ธาตุอาหารหลัก (NPK) และค่าความเค็ม (EC) รู้ผลทันที และยังมีบริการตรวจดินฟรีพร้อมคำปรึกษาจากหมอดินอาสา ที่สำนักงานพัฒนาที่ดินเขต 1–12 และสถานีพัฒนาที่ดินทุกจังหวัด สอบถามสายด่วน 17608 ชุดตรวจภาคสนามให้ผลคร่าวๆ ถ้าจะใช้วางแผนใส่ปูน ผมแนะนำให้ส่งแล็บครับ

ได้ใบผลวิเคราะห์แล้ว ดูอะไรก่อน: ดู 3 ค่านี้ก่อนครับ ค่า pH ค่าอินทรียวัตถุ และค่าความต้องการปูน ถ้า pH ต่ำกว่า 5.0 ให้ใส่ปูนตามค่าความต้องการปูนในใบผล ส่วนอินทรียวัตถุถ้าต่ำ ให้เพิ่มปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอกตอนเตรียมดิน
5. ข้อผิดพลาดเรื่องดินที่ทำให้ทุเรียนปลูกใหม่ไม่รอด
ส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากดินไม่ดีครับ เกิดจากไม่ได้เช็กก่อน
| ข้อผิดพลาด | ทำไมเสี่ยง | ควรทำแทน | แหล่ง |
|---|---|---|---|
| ปลูกตรงจุดที่น้ำขัง | ทุเรียนอ่อนแอต่อน้ำท่วมขัง | กองดินหรือยกร่องตามระดับน้ำขัง | 1 |
| ไม่เช็ก pH แล้วใส่ปูนแบบกะเอง | ไม่รู้ว่าดินต้องการปูนแค่ไหน | ส่งดินตรวจ ใส่ตามผลวิเคราะห์ | 3 |
| ดินทรายแต่ไม่เสริมหน้าดิน ไม่มีระบบน้ำ | ดินทรายเก็บน้ำได้น้อย | เสริมหน้าดิน ปุ๋ยคอก และจัดระบบน้ำ | 1 |
| เก็บตัวอย่างดินตอนดินแฉะ | ได้ตัวอย่างที่ไม่เหมาะกับการวิเคราะห์ | รอให้ดินหมาด ไม่มีน้ำขัง | 7 |
| ใช้มูลสัตว์สด | มูลสดยังไม่ย่อยสลาย | ใช้มูลสัตว์ที่หมักหรือเก่าแล้ว | 4 |
| ปลูกซ้ำในแปลงที่เคยมีปัญหารากเน่า โดยไม่เตรียมดิน | แปลงมีประวัติโรค | เตรียมดินใหม่ ปลูกพืชคลุมดินก่อนตามข้อแนะนำ | 2 |
6. ขั้นต่อไป: วิธีปลูกทุเรียน
เมื่อรู้แล้วว่าดินเป็นแบบไหน และปรับตามผลวิเคราะห์แล้ว ขั้นต่อไปคือเลือกว่าจะขุดหลุมหรือยกโคก เตรียมหลุม และวางต้นให้ถูกระดับครับ อ่านต่อได้ที่วิธีปลูกทุเรียน
7. คำถามที่พบบ่อย
ทุเรียนชอบดินแบบไหน?
ดินร่วน ดินร่วนปนทราย หรือดินเหนียวปนทราย ที่ระบายน้ำดีและหน้าดินลึก pH ประมาณ 5.5–6.5 เพราะทุเรียนอ่อนแอต่อน้ำท่วมขัง
ดินทรายปลูกทุเรียนได้ไหม?
ได้ แต่ต้องนำหน้าดินจากแหล่งอื่นมาเสริม ใส่ปุ๋ยคอก และจัดระบบน้ำให้พอ ส่วนหลุมควรขุดขนาด 75×75×75 ซม. ในดินทรายหรือดินตื้น
ดินเหนียวปลูกทุเรียนได้ไหม?
ได้ถ้าจัดการการระบายน้ำ ดินเหนียวที่โครงสร้างดินเสียควรไถพรวน และถ้ามีน้ำขังควรยกโคกหรือยกร่อง
pH ดินปลูกทุเรียนควรเท่าไร?
ประมาณ 5.5–6.5 ถ้าวัดได้ต่ำกว่า 5.0 ให้ใส่ปูนปรับตามผลวิเคราะห์ดิน
ส่งดินตรวจได้ที่ไหน?
ส่งที่ห้องปฏิบัติการของสำนักงานพัฒนาที่ดินเขตหรือสถานีพัฒนาที่ดินใกล้บ้าน หรือยื่นผ่านระบบตรวจสอบดินเพื่อการเกษตรของกรมพัฒนาที่ดิน ซึ่งมีบริการตรวจดินฟรีให้เกษตรกร
ควรเก็บตัวอย่างดินเมื่อไร?
ก่อนเตรียมดินปลูก โดยเผื่อเวลาส่งตรวจจนได้ผลประมาณ 1–2 เดือน และไม่ควรเก็บตอนดินเปียกแฉะหรือมีน้ำขัง
พื้นที่น้ำขังปลูกทุเรียนได้ไหม?
ถ้าน้ำขังไม่มากและไม่นาน ให้นำดินมากองสูงประมาณ 0.75–1.20 เมตรแล้วปลูกบนกองดิน ถ้าขังมากและนานให้ยกร่องพร้อมระบบระบายน้ำ
อยากให้ช่วยดูดินก่อนปลูก
สิ่งที่ทำได้เลยสัปดาห์นี้ คือเดินดูแปลงหลังฝน จดจุดที่น้ำค้าง แล้วเก็บดินส่งตรวจสักชุดครับ แค่นี้ก็รู้แล้วว่าต้องเตรียมอะไรก่อนลงต้น
ข้อคิดทิ้งท้าย: รู้จักดินก่อน แล้วค่อยเลือกวิธีปลูกครับ
ถ้าได้ใบผลดินมาแล้วอ่านไม่ออก หรือยังไม่แน่ใจว่าแปลงตัวเองควรเตรียมแบบไหน ทักมาคุยกับทีมพลูโตได้ที่ ติดต่อทีม Pluto หรือโทร 061-447-4464 ครับ อ่านเรื่องทุเรียนอื่นๆ ต่อได้ที่หมวดสาระเรื่องทุเรียน
แหล่งอ้างอิง
เข้าถึงเมื่อ 26 ต.ค. 2569 · [1] และ [3] เป็นเอกสารไฟล์ปี 2563
- กรมวิชาการเกษตร, การปลูกทุเรียน (2563) https://www.doa.go.th/share/attachment.php?aid=2973
- Guest et al., Integrated Management of Phytophthora Diseases of Durian (ACIAR Proceedings) https://era.dpi.qld.gov.au/id/eprint/10666/
- กรมวิชาการเกษตร, การจัดการธาตุอาหารและการให้ปุ๋ยทุเรียน (2563) https://www.doa.go.th/share/attachment.php?aid=2975
- กรมพัฒนาที่ดิน, การใช้เทคโนโลยีการพัฒนาที่ดินในการปลูกทุเรียนพันธุ์หมอนทอง จ.ตราด https://e-library.ldd.go.th/library/flip/bib10148f/files/basic-html/page40.html
- กรมพัฒนาที่ดิน, การปลูกทุเรียน (ภาคใต้) http://osl101.ldd.go.th/soilgr_man/south/crop/durain.htm
- สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดราชบุรี, วิธีปลูกทุเรียนในเข่ง https://www.opsmoac.go.th/ratchaburi-local_wisdom-preview-461391791887
- กรมพัฒนาที่ดิน, บริการวิเคราะห์ดิน http://www1.ldd.go.th/web_Soilanaly/Index.html
- กรมพัฒนาที่ดิน, e-Service ตรวจสอบดินเพื่อการเกษตร https://osd101.ldd.go.th/ และข่าวกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ (28 พ.ค. 2569) https://www.moac.go.th/news-preview-481291792586
- กรมพัฒนาที่ดิน, เอกสารบทเรียน การเก็บตัวอย่างดิน น้ำ พืช ปุ๋ย https://orgweb.ldd.go.th/sources/img/part_lesson/FILES_12974_6628c221a0191.pdf
2 comments