ทุเรียนชอบดินแบบไหน? ดินร่วน ดินทราย ดินเหนียว และวิธีเช็กดินก่อนปลูก

มือชาวสวนกำดินร่วนชื้นในแปลงเตรียมปลูกทุเรียน มีแนวหลักปักผังปลูกด้านหลัง

ปรับปรุงเนื้อหา 13 พฤศจิกายน 2569

ซื้อที่มาแล้ว ปรับพื้นที่เสร็จ กำลังจะสั่งต้นพันธุ์ แต่ยังไม่แน่ใจว่าดินตรงนี้ปลูกทุเรียนได้จริงไหม? คำถามนี้ผมว่าถามตอนนี้ดีที่สุดครับ เพราะถ้าลงต้นไปแล้วค่อยมารู้ว่าดินมีปัญหา แก้ยากกว่าเยอะ

บทความนี้จะพาเช็กดินก่อนปลูกทีละข้อ ว่าทุเรียนชอบดินแบบไหน ดินทราย ดินเหนียว ดินกรด ต้องเตรียมอะไร และเก็บดินส่งตรวจอย่างไรให้ได้ผลที่ใช้ได้จริง

ตอบสั้น: ทุเรียนเหมาะกับดินร่วน ดินร่วนปนทราย หรือดินเหนียวปนทราย ที่ระบายน้ำดี หน้าดินลึก pH ประมาณ 5.5–6.5 เพราะทุเรียนอ่อนแอต่อน้ำท่วมขัง ดินทรายปลูกได้แต่ต้องเสริมหน้าดิน ใส่ปุ๋ยคอก และมีน้ำพอ ดินเหนียวที่โครงสร้างเสียต้องไถพรวน และถ้าน้ำขังให้ยกโคกหรือยกร่อง ก่อนปลูกควรเก็บตัวอย่างดินส่งวิเคราะห์กับกรมพัฒนาที่ดิน ซึ่งมีบริการตรวจดินฟรีให้เกษตรกรที่สำนักงานพัฒนาที่ดินเขตและสถานีพัฒนาที่ดินทุกจังหวัด

1. ทุเรียนชอบดินแบบไหน

ดินที่ระบายน้ำดีและหน้าดินลึกครับ เนื้อดินจะเป็นดินร่วน ดินร่วนปนทราย หรือดินเหนียวปนทรายก็ได้ ขอให้น้ำไม่ขัง

ดินที่เหมาะควรมี pH ประมาณ 5.5–6.5 มีแหล่งน้ำจืดพอใช้ทั้งปี อุณหภูมิประมาณ 25–30 องศาเซลเซียส และความชื้นสัมพัทธ์ประมาณ 75–85%1

ทำไมเรื่องน้ำขังถึงมาก่อนเรื่องอื่น? เพราะทุเรียนอ่อนแอต่อน้ำท่วมขังมาก รากที่แช่น้ำนานขาดอากาศ และดินที่ระบายน้ำไม่ดีเป็นสภาพที่เสี่ยงต่อโรครากเน่าโคนเน่าทุเรียน1

ดินสวยแค่ไหน ถ้าน้ำขัง ก็ต้องแก้เรื่องน้ำก่อนครับ

2. เช็กดิน 5 ข้อก่อนปลูกทุเรียน

ก่อนตัดสินใจลงต้น ให้ดู 5 เรื่องนี้ครับ ได้แก่ เนื้อดิน การระบายน้ำ ความลึกหน้าดินกับระดับน้ำใต้ดิน pH และอินทรียวัตถุ แล้วปิดท้ายด้วยประวัติแปลง

เช็กอะไรค่าที่เหมาะ / สัญญาณดีถ้าไม่ผ่านแหล่ง
เนื้อดินร่วน ร่วนปนทราย เหนียวปนทรายดินทราย: เสริมหน้าดินและปุ๋ยคอก · ดินเหนียวโครงสร้างเสีย: ไถพรวน1
น้ำขังไม่ขังหลังฝนขังน้อยและไม่นาน: กองดินสูง 0.75–1.20 ม. · ขังมากหรือนาน: ยกร่อง1
ระดับน้ำใต้ดินลึกอย่างน้อย 80 ซม. จากผิวดิน (ข้อแนะนำในบริบทภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้)ยกโคกหรือยกร่อง และปรึกษาเจ้าหน้าที่2
pH5.5–6.5ต่ำกว่า 5.0: ใส่ปูนตามผลวิเคราะห์ดิน1,3
อินทรียวัตถุดูผลวิเคราะห์ดินของแปลง ไม่มีค่าจากลักษณะภายนอกที่ใช้แทนการตรวจได้เพิ่มด้วยปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอก3

เนื้อดิน: ทราย ร่วน หรือเหนียว

วิธีดูแบบบ้านๆ คือหยิบดินชื้นๆ มาคลึงในมือครับ ดินทรายจะสากมือ ปั้นแล้วแตกร่วนไม่เกาะกัน ดินเหนียวจะเหนียวลื่น ปั้นเป็นเส้นได้ ส่วนดินร่วนจะอยู่กลางๆ นุ่มมือ ปั้นได้แต่ไม่เหนียวติดมือ

วิธีนี้บอกได้แค่คร่าวๆ นะครับ ถ้าจะรู้แน่ ให้ส่งดินตรวจตามหัวข้อที่ 4

การระบายน้ำและน้ำขัง

ให้เดินดูแปลงหลังฝนตกหนักสักรอบครับ จุดไหนน้ำค้างนาน จุดไหนแห้งเร็ว จดไว้เลย

เลือกระดับจุดปลูกให้เหมาะกับน้ำสูงสุดและทางออกน้ำ อ่าน การปลูกทุเรียนยกโคก และ ระบบระบายน้ำ ประกอบ

จุดน้ำขังหลังฝนตกเทียบกับโคกดินยกสูงที่ระบายน้ำได้ดี

ความลึกหน้าดินและระดับน้ำใต้ดิน

ดินปลูกทุเรียนต้องเป็น “หน้าดินลึก”1 เพราะรากทุเรียนต้องการพื้นที่ที่น้ำไม่แช่

ระดับน้ำใต้ดินควรลึกจากผิวดินอย่างน้อย 80 ซม.2 ตัวเลขนี้เป็นข้อแนะนำในบริบทภูมิภาค ไม่ใช่เกณฑ์ของหน่วยงานไทยโดยตรง ใช้เป็นแนวทางประกอบครับ วิธีเช็กง่ายๆ คือขุดหลุมทดลองช่วงหน้าฝน แล้วดูว่าน้ำซึมขึ้นมาที่ระดับไหน

pH ดินปลูกทุเรียน

ค่าหลักที่ใช้คือ 5.5–6.51

ดินปลูกไม้ผลส่วนใหญ่เป็นกรด pH 4.0–5.5 พบมากในภาคใต้ และดินกรดแบบนี้มักมีอะลูมินัมละลายออกมามากจนกระทบการเจริญของราก ถ้า pH ต่ำกว่า 5.0 ควรปรับด้วยปูน3 เหตุผลที่ต้องดูค่านี้เพราะธาตุอาหารส่วนใหญ่ละลายออกมาให้พืชใช้ได้ดีในช่วง pH 6.0–7.03

ปริมาณปูนต้องใส่ตามค่าความต้องการปูนในใบผลวิเคราะห์ดินครับ อย่ากะเอง ใส่มากเกินก็มีปัญหาไม่ต่างจากไม่ใส่

อินทรียวัตถุ

ดินปลูกไม้ผลทั่วไปมักมีอินทรียวัตถุต่ำ คือน้อยกว่า 2%3 ทางแก้คือเพิ่มด้วยปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอก ข้อสำคัญคือมูลสัตว์ต้องหมักหรือย่อยสลายดีแล้ว ไม่ใช้มูลสด4

ประวัติแปลง

ตรวจว่าพื้นที่เดิมเคยมีโรครากหรือโคนเน่า น้ำท่วม หรือข้อจำกัดของดินหรือไม่ แปลงที่มีประวัติโรคควรให้เจ้าหน้าที่ประเมินก่อนนำต้นใหม่ลงปลูก การปลูกพืชคลุมดินตามจำนวนปีเพียงอย่างเดียวไม่ยืนยันว่าเชื้อโรคหมดไปแล้ว

ส่วนตอไม้และรากไม้เก่า ควรขุดออกให้หมดตอนเตรียมพื้นที่ ถ้ากำลังวางผังแปลงใหม่ อ่านเรื่องการจัดสวนทุเรียนประกอบได้ครับ

ดิน 3 แบบวางเทียบกัน ดินทราย ดินร่วน และดินเหนียว พร้อมป้ายกำกับภาษาไทย

3. ดินแต่ละแบบปลูกทุเรียนได้ไหม ต้องเตรียมอะไร

ดินบางแปลงปรับให้เหมาะกับทุเรียนได้ แต่ต้องประเมินต้นทุน น้ำใช้ และข้อจำกัดของพื้นที่ก่อนลงทุน โดยเฉพาะดินเค็ม ดินเปรี้ยวจัด หน้าดินตื้น หรือพื้นที่น้ำท่วมซ้ำ การเติมวัสดุเพียงอย่างเดียวอาจไม่แก้ข้อจำกัดเหล่านี้

ชนิดดินปลูกได้ไหมต้องเตรียมแหล่ง
ร่วน / ร่วนปนทรายเหมาะถ้าระบายน้ำดี ไม่จำเป็นต้องไถพรวน1
ทรายได้ แต่ดูแลมากขึ้นเสริมหน้าดิน ใส่ปุ๋ยคอก จัดระบบน้ำ หลุม 75×75×75 ซม. ขุดหลุมแทนการพูนโคก1,5
เหนียวได้ถ้าจัดการการระบายน้ำไถพรวน ยกโคกหรือยกร่องถ้าน้ำขัง1
กรดจัดต้องปรับก่อนใส่ปูนตามผลวิเคราะห์ดิน3

ดินร่วน ดินร่วนปนทราย

เป็นดินที่เหมาะที่สุดในกลุ่มนี้ครับ ถ้าระบายน้ำดีอยู่แล้ว ก็ไม่จำเป็นต้องไถพรวน1 เตรียมหลุม ใส่อินทรียวัตถุ แล้วปลูกได้ตามขั้นตอนปกติ

ดินทราย

ปลูกได้ครับ แต่ดินทรายเก็บน้ำและธาตุอาหารได้น้อย จึงต้องนำหน้าดินจากแหล่งอื่นมาเสริม ใส่ปุ๋ยคอก และจัดระบบน้ำให้พอ1 และควรขุดหลุมใหญ่ขึ้นเป็น 75×75×75 ซม. ในดินทรายหรือดินตื้น5

อีกเรื่องที่คนพลาดบ่อย คือดินทรายไม่เกาะตัว พูนเป็นโคกสูงแล้วจะพังครับ จึงควรขุดหลุม หรือใช้วิธีกองหน้าดินที่ดีเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 1 เมตร สูงประมาณ 15 ซม. แล้วปลูกบนนั้น1

ดินเหนียว

หลายคนได้ยินว่าดินเหนียวปลูกทุเรียนไม่ได้ ข้อนี้ไม่จริงครับ ดินเหนียวปลูกได้ ถ้าจัดการเรื่องน้ำให้ได้

ถ้าโครงสร้างดินเสียและระบายน้ำไม่ดี จำเป็นต้องไถพรวน และถ้ามีน้ำขัง ให้ยกโคกหรือยกร่อง1 ดินเหนียวมีข้อดีตรงที่อุ้มน้ำและธาตุอาหารได้ดีกว่าดินทราย ปัญหาอยู่ที่น้ำระบายช้า เลยต้องทำทางให้น้ำออก

ดินเป็นกรดจัด ดินเปรี้ยว

ถ้าผลวิเคราะห์ออกมาว่า pH ต่ำกว่า 5.0 ให้ปรับด้วยปูนตามผลวิเคราะห์3 ส่วนดินเปรี้ยวในพื้นที่ลุ่มชายฝั่ง เป็นดินที่มีเงื่อนไขเฉพาะ แนะนำให้ปรึกษาสถานีพัฒนาที่ดินในจังหวัดก่อนลงทุนครับ

ดินปลูกทุเรียนในเข่ง

การปลูกในภาชนะต้องเลือกวัสดุที่ระบายน้ำได้และวางแผนพื้นที่รากเมื่อโตขึ้น อ่านข้อจำกัดและวิธีดูแลใน ปลูกทุเรียนในเข่ง

พลูโต โปรไฟว์ เอส1 เม็ดปรับดินชนิดเม็ด ใช้ร่วมกับการเตรียมดินปลูกทุเรียน

หากต้องการข้อมูลวัสดุปรับปรุงดิน อ่านรายละเอียด Pluto Pro5 S1 (พลูโต โปรไฟว์ เอส1) และตรวจวิธีใช้บนฉลากให้ตรงกับขนาดผลิตภัณฑ์และต้นที่ปลูก การเลือกวัสดุเสริมควรทำหลังประเมินดินและทางระบายน้ำแล้ว ผลิตภัณฑ์ปรับปรุงดินไม่ใช้แทนการวินิจฉัยหรือการจัดการโรคพืช

4. ส่งดินตรวจก่อนปลูก: เก็บตัวอย่างอย่างไร ส่งที่ไหน

เก็บดินก่อนปรับปรุงแปลงและสอบถามวิธีเก็บกับสถานีพัฒนาที่ดินหรือห้องปฏิบัติการที่จะส่งตรวจ เผื่อเวลาให้ได้ผลก่อนใส่ปูนหรือปุ๋ย ระยะบริการขึ้นกับรายการตรวจและหน่วยงาน ไม่ควรถือจำนวนวันในข่าวเดิมเป็นเวลารับรอง

ผลดินที่ดี เริ่มจากตัวอย่างที่เก็บถูกครับ ทำตามนี้:

  1. เลือกช่วงเก็บ: ไม่เก็บตอนดินเปียกแฉะหรือมีน้ำขัง7
  2. แบ่งแปลง: แยกตามความต่างของพื้นที่ เนื้อดิน และสีดิน แปลงละ 1 ตัวอย่าง7
  3. เลือกจุด: สุ่มเก็บ 15–20 จุดต่อแปลง เลี่ยงจุดใกล้บ้าน โรงเรือน จอมปลวก คอกสัตว์ และจุดที่มีปุ๋ยตกค้าง ใช้อุปกรณ์ที่สะอาด7
  4. ขุดเก็บ: ถางหญ้าและเศษพืชที่ผิวดินออก (อย่าปาดหน้าดินทิ้ง) ขุดหลุมรูปตัว V แล้วแซะดินด้านหนึ่งของหลุมหนาประมาณ 2–3 ซม.7 สำหรับไม้ผลไม้ยืนต้น ให้แยกเก็บ 2 ระดับ คือ 0–15 ซม. และ 15–30 ซม.9
  5. รวมและแบ่ง: ผึ่งดินในที่ร่มให้แห้ง ทุบก้อนให้ร่วน คลุกให้เข้ากัน แบ่งเป็น 4 ส่วน เก็บไว้ 1 ส่วน ประมาณ 0.5–1 กก.7,9
  6. ติดข้อมูล: ใส่ถุง พร้อมแบบบันทึกรายละเอียดแปลง เช่น พืชเดิม พืชที่จะปลูก และการใช้ปุ๋ยหรือปูนที่ผ่านมา7,9
  7. ส่งตรวจ: ส่งที่ห้องปฏิบัติการของสำนักงานพัฒนาที่ดินเขตใกล้บ้าน หรือสถานีพัฒนาที่ดินจังหวัด7 หรือยื่นคำขอผ่านระบบ e-Service “ตรวจสอบดินเพื่อการเกษตร” ที่ osd101.ldd.go.th ซึ่งส่งตัวอย่างทางไปรษณีย์และรับผลทางมือถือได้8

ถ้าอยากรู้ผลเบื้องต้นเร็วๆ มีชุดตรวจดินภาคสนาม LDD Test Kit ของกรมพัฒนาที่ดิน วัด pH ธาตุอาหารหลัก (NPK) และค่าความเค็ม (EC) รู้ผลทันที และยังมีบริการตรวจดินฟรีพร้อมคำปรึกษาจากหมอดินอาสา ที่สำนักงานพัฒนาที่ดินเขต 1–12 และสถานีพัฒนาที่ดินทุกจังหวัด สอบถามสายด่วน 17608 ชุดตรวจภาคสนามให้ผลคร่าวๆ ถ้าจะใช้วางแผนใส่ปูน ผมแนะนำให้ส่งแล็บครับ

ภาพลำดับ 5 ขั้นตอนการเก็บตัวอย่างดินก่อนส่งตรวจ

ได้ใบผลวิเคราะห์แล้ว ดูอะไรก่อน: ดู 3 ค่านี้ก่อนครับ ค่า pH ค่าอินทรียวัตถุ และค่าความต้องการปูน ถ้า pH ต่ำกว่า 5.0 ให้ใส่ปูนตามค่าความต้องการปูนในใบผล ส่วนอินทรียวัตถุถ้าต่ำ ให้เพิ่มปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอกตอนเตรียมดิน

5. ข้อผิดพลาดเรื่องดินที่ทำให้ทุเรียนปลูกใหม่ไม่รอด

ส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากดินไม่ดีครับ เกิดจากไม่ได้เช็กก่อน

ข้อผิดพลาดทำไมเสี่ยงควรทำแทนแหล่ง
ปลูกตรงจุดที่น้ำขังทุเรียนอ่อนแอต่อน้ำท่วมขังกองดินหรือยกร่องตามระดับน้ำขัง1
ไม่เช็ก pH แล้วใส่ปูนแบบกะเองไม่รู้ว่าดินต้องการปูนแค่ไหนส่งดินตรวจ ใส่ตามผลวิเคราะห์3
ดินทรายแต่ไม่เสริมหน้าดิน ไม่มีระบบน้ำดินทรายเก็บน้ำได้น้อยเสริมหน้าดิน ปุ๋ยคอก และจัดระบบน้ำ1
เก็บตัวอย่างดินตอนดินแฉะได้ตัวอย่างที่ไม่เหมาะกับการวิเคราะห์รอให้ดินหมาด ไม่มีน้ำขัง7
ใช้มูลสัตว์สดมูลสดยังไม่ย่อยสลายใช้มูลสัตว์ที่หมักหรือเก่าแล้ว4
ปลูกซ้ำในแปลงที่เคยมีปัญหารากเน่า โดยไม่เตรียมดินแปลงมีประวัติโรคเตรียมดินใหม่ ปลูกพืชคลุมดินก่อนตามข้อแนะนำ2

6. ขั้นต่อไป: วิธีปลูกทุเรียน

เมื่อรู้แล้วว่าดินเป็นแบบไหน และปรับตามผลวิเคราะห์แล้ว ขั้นต่อไปคือเลือกว่าจะขุดหลุมหรือยกโคก เตรียมหลุม และวางต้นให้ถูกระดับครับ อ่านต่อได้ที่วิธีปลูกทุเรียน

7. คำถามที่พบบ่อย

ทุเรียนชอบดินแบบไหน?

ดินร่วน ดินร่วนปนทราย หรือดินเหนียวปนทราย ที่ระบายน้ำดีและหน้าดินลึก pH ประมาณ 5.5–6.5 เพราะทุเรียนอ่อนแอต่อน้ำท่วมขัง

ดินทรายปลูกทุเรียนได้ไหม?

ได้ แต่ต้องนำหน้าดินจากแหล่งอื่นมาเสริม ใส่ปุ๋ยคอก และจัดระบบน้ำให้พอ ส่วนหลุมควรขุดขนาด 75×75×75 ซม. ในดินทรายหรือดินตื้น

ดินเหนียวปลูกทุเรียนได้ไหม?

ได้ถ้าจัดการการระบายน้ำ ดินเหนียวที่โครงสร้างดินเสียควรไถพรวน และถ้ามีน้ำขังควรยกโคกหรือยกร่อง

pH ดินปลูกทุเรียนควรเท่าไร?

ประมาณ 5.5–6.5 ถ้าวัดได้ต่ำกว่า 5.0 ให้ใส่ปูนปรับตามผลวิเคราะห์ดิน

ส่งดินตรวจได้ที่ไหน?

ส่งที่ห้องปฏิบัติการของสำนักงานพัฒนาที่ดินเขตหรือสถานีพัฒนาที่ดินใกล้บ้าน หรือยื่นผ่านระบบตรวจสอบดินเพื่อการเกษตรของกรมพัฒนาที่ดิน ซึ่งมีบริการตรวจดินฟรีให้เกษตรกร

ควรเก็บตัวอย่างดินเมื่อไร?

ก่อนเตรียมดินปลูก โดยเผื่อเวลาส่งตรวจจนได้ผลประมาณ 1–2 เดือน และไม่ควรเก็บตอนดินเปียกแฉะหรือมีน้ำขัง

พื้นที่น้ำขังปลูกทุเรียนได้ไหม?

ถ้าน้ำขังไม่มากและไม่นาน ให้นำดินมากองสูงประมาณ 0.75–1.20 เมตรแล้วปลูกบนกองดิน ถ้าขังมากและนานให้ยกร่องพร้อมระบบระบายน้ำ

อยากให้ช่วยดูดินก่อนปลูก

สิ่งที่ทำได้เลยสัปดาห์นี้ คือเดินดูแปลงหลังฝน จดจุดที่น้ำค้าง แล้วเก็บดินส่งตรวจสักชุดครับ แค่นี้ก็รู้แล้วว่าต้องเตรียมอะไรก่อนลงต้น

ข้อคิดทิ้งท้าย: รู้จักดินก่อน แล้วค่อยเลือกวิธีปลูกครับ

ถ้าได้ใบผลดินมาแล้วอ่านไม่ออก หรือยังไม่แน่ใจว่าแปลงตัวเองควรเตรียมแบบไหน ทักมาคุยกับทีมพลูโตได้ที่ ติดต่อทีม Pluto หรือโทร 061-447-4464 ครับ อ่านเรื่องทุเรียนอื่นๆ ต่อได้ที่หมวดสาระเรื่องทุเรียน

แหล่งอ้างอิง

เข้าถึงเมื่อ 26 ต.ค. 2569 · [1] และ [3] เป็นเอกสารไฟล์ปี 2563

  1. กรมวิชาการเกษตร, การปลูกทุเรียน (2563) https://www.doa.go.th/share/attachment.php?aid=2973
  2. Guest et al., Integrated Management of Phytophthora Diseases of Durian (ACIAR Proceedings) https://era.dpi.qld.gov.au/id/eprint/10666/
  3. กรมวิชาการเกษตร, การจัดการธาตุอาหารและการให้ปุ๋ยทุเรียน (2563) https://www.doa.go.th/share/attachment.php?aid=2975
  4. กรมพัฒนาที่ดิน, การใช้เทคโนโลยีการพัฒนาที่ดินในการปลูกทุเรียนพันธุ์หมอนทอง จ.ตราด https://e-library.ldd.go.th/library/flip/bib10148f/files/basic-html/page40.html
  5. กรมพัฒนาที่ดิน, การปลูกทุเรียน (ภาคใต้) http://osl101.ldd.go.th/soilgr_man/south/crop/durain.htm
  6. สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดราชบุรี, วิธีปลูกทุเรียนในเข่ง https://www.opsmoac.go.th/ratchaburi-local_wisdom-preview-461391791887
  7. กรมพัฒนาที่ดิน, บริการวิเคราะห์ดิน http://www1.ldd.go.th/web_Soilanaly/Index.html
  8. กรมพัฒนาที่ดิน, e-Service ตรวจสอบดินเพื่อการเกษตร https://osd101.ldd.go.th/ และข่าวกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ (28 พ.ค. 2569) https://www.moac.go.th/news-preview-481291792586
  9. กรมพัฒนาที่ดิน, เอกสารบทเรียน การเก็บตัวอย่างดิน น้ำ พืช ปุ๋ย https://orgweb.ldd.go.th/sources/img/part_lesson/FILES_12974_6628c221a0191.pdf

2 comments

Leave a comment

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องข้อมูลจำเป็นถูกทำเครื่องหมาย *