ปลูกทุเรียนยกโคก: เมื่อไรควรยกโคก สูงเท่าไร และข้อยกเว้นในดินทราย

ภาพเทียบ 3 วิธีเตรียมจุดปลูกทุเรียน ขุดหลุม กองดินสูง 0.75–1.20 ม. และยกร่องสันกว้าง 6 ม. ขึ้นไป

ปรับปรุงเนื้อหา 13 พฤศจิกายน 2569

แปลงที่จะลงทุเรียนเป็นที่ลุ่ม หน้าฝนน้ำเจิ่งเป็นแอ่ง ๆ บางจุดดูแห้งแต่เหยียบแล้วดินยังแฉะอยู่หลายวัน แบบนี้จะขุดหลุมปลูกเหมือนสวนบนเนินได้ไหม หรือต้องยกโคก แล้วถ้ายกต้องสูงแค่ไหน? บทความนี้สรุปว่าเมื่อไรควรยกโคก ปลูกบนโคกทำอย่างไร และทำไมดินทรายถึงเป็นข้อยกเว้นครับ

เมื่อพบดินอิ่มน้ำหรือน้ำขังให้เร่งหาทางระบายอย่างปลอดภัย ตัวเลขการทนน้ำในเอกสารเป็นผลภายใต้เงื่อนไขเฉพาะ ไม่ใช่จำนวนวันที่ควรรอ ต้นเล็กหรือรากที่อ่อนแออาจเสียหายเร็วกว่านั้น

ตอบสั้น: การปลูกแบบนั่งแท่นหรือยกโคกเหมาะกับพื้นที่ฝนตกชุกและระบายน้ำไม่ดี เพราะช่วยให้น้ำระบายดีขึ้นและลดน้ำขังบริเวณโคนต้น แต่ต้องวางระบบน้ำให้ดีก่อนปลูก1 ถ้าเป็นที่ลุ่มที่น้ำขังไม่มากและไม่นาน ให้นำดินมากองตามผังสูงประมาณ 0.75–1.20 เมตร ทิ้งให้กองดินคงรูปแล้วปลูกบนสันกลาง ถ้าน้ำขังมากและนานควรยกร่องแทน1 ส่วนดินร่วนปนทรายหรือดินทรายที่ดินไม่เกาะตัว ควรขุดหลุมปลูก1

1. ปลูกทุเรียนยกโคกคืออะไร และเหมาะกับพื้นที่แบบไหน

ยกโคกคือการปลูกทุเรียนบนดินที่พูนสูงกว่าพื้นเดิม ให้โคนต้นและรากชุดแรกอยู่พ้นจุดที่น้ำขัง วิธีนี้เรียกกันว่า “การปลูกแบบนั่งแท่นหรือยกโคก” เหมาะกับพื้นที่ฝนตกชุกที่การระบายน้ำไม่ดี เพราะช่วยให้ระบายน้ำดีขึ้นและลดน้ำท่วมขังบริเวณโคนต้น โดยมีเงื่อนไขว่าต้องวางแผนระบบน้ำให้ดีก่อนปลูก1

ที่ต้องหนีน้ำขังขนาดนี้ เพราะทุเรียนเป็นพืชที่อ่อนแอต่อสภาพน้ำท่วมขัง1 ทุเรียนจัดเป็นพืชที่ทนน้ำท่วมขังได้ประมาณ 3–7 วัน โดยต้นกล้าหรือต้นอายุน้อยทนได้น้อยกว่าต้นใหญ่ ส่วนน้ำนิ่งทำให้ต้นอยู่รอดได้สั้นกว่าน้ำไหล2 ทุเรียนปลูกใหม่จึงอยู่ในกลุ่มที่เสี่ยงที่สุด

อีกเรื่องที่หลายสวนมองข้ามคือ น้ำขังไม่จำเป็นต้องเห็นเป็นน้ำบนผิวดิน สภาพน้ำขังอาจเกิดจากระดับน้ำใต้ดินสูง ดินอิ่มน้ำโดยไม่มีน้ำเอ่อขึ้นมา แต่รากก็อยู่ในสภาพไม่ต่างจากโดนน้ำท่วม2 จุดปลูกที่ดูแห้งในวันที่เดินสำรวจจึงอาจยังต้องยกโคก

เมื่อรากแช่น้ำนาน ๆ ปัญหาที่ตามมาบ่อยคือโรครากเน่าโคนเน่าทุเรียน ถ้าอยากเห็นภาพรวมตั้งแต่เตรียมดินจนดูแลปีแรก อ่านต่อได้ที่คู่มือปลูกทุเรียนให้รอดครับ

2. ขุดหลุมหรือยกโคก: เลือกจากน้ำและดินของจุดปลูก

ไม่มีวิธีไหนดีกว่าเสมอ ให้ดูว่าน้ำในแปลงเป็นอย่างไร และดินเกาะตัวแค่ไหน ต้องแยกให้ชัดก่อนว่า การขุดหลุมเหมาะกับพื้นที่ค่อนข้างแล้งที่ยังไม่มีระบบน้ำ เพราะดินในหลุมช่วยเก็บความชื้น แต่ถ้าฝนชุกแล้วน้ำขังในหลุม รากจะเน่าและต้นตายง่าย1 ตารางนี้สรุปให้เลือกตามสภาพจุดปลูกครับ

สภาพพื้นที่วิธีขนาด/ตัวเลขแหล่ง
ค่อนข้างแล้ง ยังไม่มีระบบน้ำขุดหลุม50×50×50 ซม.1
ฝนตกชุก ระบายน้ำไม่ดีนั่งแท่น/ยกโคกหินฟอสเฟต (0-3-0) 500 กรัมตรงจุดปลูก แล้วพูนดินกลบ1
ที่ลุ่ม น้ำขังไม่มาก ระยะสั้นเทกองดินตามผัง ปลูกบนสันกลางสูงประมาณ 0.75–1.20 ม.1
ที่ลุ่ม น้ำขังมากและนานยกร่องสันร่องกว้าง ≥6 ม. ร่องน้ำกว้าง 1.5 ม. ลึก 1 ม.1
ดินร่วนปนทราย/ดินทราย ดินไม่เกาะตัวขุดหลุม หรือกองหน้าดินแบบดัดแปลงกองกว้างประมาณ 1 ม. สูง 15 ซม.1

วิธีใช้ตารางง่าย ๆ คือ ไปดูแปลงหลังฝนหนัก ถ้าจุดปลูกมีน้ำค้างหรือดินแฉะอยู่หลายวัน ให้ขยับไปแถวยกโคกหรือยกร่อง ถ้าดินร่วนซุยเป็นทราย กำแล้วแตกร่วน ให้กลับไปดูแถวสุดท้าย

3. ขั้นตอนปลูกทุเรียนแบบยกโคก (นั่งแท่น)

ความสูงโคกและขนาดร่องต่อไปนี้เป็นตัวอย่างจากคู่มือ ต้องเทียบกับระดับน้ำสูงสุด ชนิดดิน การทรุดตัว และทางระบายน้ำของพื้นที่ก่อนก่อสร้าง ส่วนวัสดุรองจุดปลูกให้ประเมินจากผลดิน ไม่ใช้ทุกอัตรารวมกัน

หลักคือวางผังและระบบน้ำให้เสร็จก่อน แล้วค่อยปลูกบนดินที่พูนขึ้น โดยไม่ขุดหลุมลงไปในดินเดิม ขั้นตอนมีดังนี้1

  1. เตรียมพื้นที่และผัง ปรับพื้นที่ไม่ให้มีแอ่งน้ำขัง ปรับเป็นเนินลูกฟูกเพื่อปลูกบนสันเนิน ใช้ระยะ 8×8 หรือ 9×9 เมตร (ประมาณ ประมาณ 20–25 ต้นต่อไร่เมื่อวางผังสี่เหลี่ยมจัตุรัส) วางแนวแถวขวางความลาดเท หรือแนวตะวันออก-ตะวันตก และคิดแนววางท่อน้ำไปพร้อมกับผัง1 รายละเอียดการวางผังอ่านเพิ่มได้ที่การจัดสวนทุเรียน
  2. เทกองดิน (สำหรับที่ลุ่ม) นำดินมาเทกองตามผังปลูก สูงประมาณ 0.75–1.20 เมตร แล้วทิ้งไว้ระยะหนึ่งให้กองดินคงรูปก่อนปลูก1 ไม่มีการกำหนดจำนวนวันไว้ ให้ดูว่ากองดินยุบตัวจนนิ่งแล้ว
  3. วางระบบน้ำก่อนปลูก ต้องวางระบบน้ำให้ดีก่อนปลูก1 ในทางปฏิบัติ ดินบนโคกมักแห้งเร็วกว่าดินพื้นราบ ช่วงหน้าแล้งจึงต้องมีน้ำถึงทุกต้น
  4. เลือกต้นกล้า ใช้ต้นขนาดเล็ก ระบบรากดี รากไม่ขดงอ ถ้าใช้ต้นใหญ่ ให้ตัดรากที่ขดงอทั้งก้นถุงและด้านข้างออกก่อน1
  5. รองจุดปลูก โรยปุ๋ยหินฟอสเฟต (0-3-0) 500 กรัม หรือประมาณ 1½ กระป๋อง ตรงจุดปลูก แล้วกลบดินบาง ๆ1
  6. วางต้น กรีดก้นถุง วางต้นลงตรงจุด กรีดข้างถุงจากล่างขึ้นบน แล้วค่อย ๆ ดึงถุงออก อย่าให้ดินในถุงแตก1
  7. พูนดินกลบ ถากดินข้าง ๆ ขึ้นมาพูนกลบโคน อย่ากลบดินสูงถึงรอยเสียบยอดหรือรอยทาบ1
  8. คลุมโคน พรางแสง ปักหลัก คลุมโคนและพรางแสงด้วยตาข่ายพรางแสง ทางมะพร้าว หรือไม้ให้ร่มเงา เหมือนการปลูกแบบขุดหลุม แล้วปักหลักผูกเชือกกันลมโยก1 ต้นบนโคกตั้งอยู่บนดินที่พูนขึ้นมา ขั้นนี้จึงไม่ควรข้าม ส่วนวัสดุคลุมโคน ให้เว้นห่างจากโคนต้น และเอาออกเมื่อดินกลับมาชื้นปกติ เพื่อลดความเสี่ยงรากเน่าโคนเน่า2
ภาพตัดขวางการปลูกทุเรียนแบบนั่งแท่น โรยหินฟอสเฟตตรงจุดปลูก วางต้น แล้วถากดินพูนกลบไม่ถึงรอยเสียบยอด
พลูโต โปรไฟว์ เอส1 วัสดุปรับปรุงดินชนิดเม็ด ผสมกับดินที่ใช้พูนโคนทุเรียน

หากต้องการข้อมูลวัสดุปรับปรุงดิน อ่านรายละเอียด Pluto Pro5 S1 (พลูโต โปรไฟว์ เอส1) และตรวจวิธีใช้บนฉลากให้ตรงกับขนาดผลิตภัณฑ์และต้นที่ปลูก การเลือกวัสดุเสริมควรทำหลังประเมินดินและทางระบายน้ำแล้ว ผลิตภัณฑ์ปรับปรุงดินไม่ใช้แทนการวินิจฉัยหรือการจัดการโรคพืช

4. ที่ลุ่มน้ำขังนาน: ยกร่องแทนการยกโคก

ถ้าน้ำท่วมขังมากและนาน กองดินทีละต้นไม่พอ ต้องยกร่องทั้งแปลง ให้สันร่องกว้างไม่น้อยกว่า 6 เมตร ร่องน้ำกว้าง 1.5 เมตร ลึก 1 เมตร และต้องมีระบบระบายน้ำเข้าออกที่ดี1

สวนยกร่องที่อยู่ติดแม่น้ำมีอีกเรื่องที่ต้องระวัง เคยมีกรณีสวนทุเรียนนนทบุรีที่น้ำทะเลหนุนเข้าร่องสวนในหน้าแล้ง น้ำในร่องเค็ม ต้นเล็กใบไหม้และตายจำนวนมาก2 จึงควรตรวจค่าการนำไฟฟ้าของน้ำก่อนนำมารด2

อ่านต่อเรื่อง ระบบระบายน้ำสวนทุเรียน เพื่อวางทางน้ำร่วมกับระดับจุดปลูก

กองหน้าดินแบบดัดแปลงสำหรับดินทราย กว้างประมาณ 1 ม. สูง 15 ซม. แหวกกลางกองโรยหินฟอสเฟตก่อนวางต้นทุเรียน

5. ดินทรายยกโคกได้ไหม: ข้อยกเว้นที่ต้องรู้

ดินทรายที่ดินไม่เกาะตัว ควรขุดหลุมปลูก ไม่ใช่ยกโคก เพราะในดินร่วนปนทรายหรือดินทรายที่ดินไม่เกาะตัว การขุดหลุมปลูกให้การเจริญเติบโตและอัตรารอดสูงกว่า1 เหตุผลที่เข้าใจได้คือ ดินทรายระบายน้ำเร็วอยู่แล้ว กองขึ้นไปก็ไม่ค่อยคงรูป และแห้งเร็วขึ้นอีก

ถ้าอยากได้จุดปลูกที่สูงขึ้นเล็กน้อยในดินทราย มีวิธีดัดแปลง คือนำหน้าดินจากแหล่งอื่นมากองตรงจุดปลูก กว้างประมาณ 1 เมตร สูง 15 เซนติเมตร แหวกกลางกองโรยหินฟอสเฟต กลบบาง ๆ แล้ววางต้นและกลบดิน1 ดินทรายทั่วไปยังต้องเสริมหน้าดินจากแหล่งอื่น ใส่ปุ๋ยคอก และจัดระบบน้ำควบคู่กันด้วย1

6. ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยเมื่อยกโคก

ส่วนใหญ่ไม่ได้พลาดเพราะไม่รู้วิธี แต่พลาดเพราะเลือกวิธีไม่ตรงกับแปลง หรือรีบปลูกก่อนเตรียมเสร็จ เช็กกับตารางนี้ก่อนลงต้นครับ

ข้อผิดพลาดผลที่เสี่ยงทำแทนแหล่ง
ขุดหลุมในจุดที่ฝนชุก/น้ำขังรากเน่า ต้นตายง่ายยกโคกหรือยกร่อง1
ยกโคกในดินทรายที่ดินไม่เกาะตัวขุดหลุมให้การเจริญเติบโตและอัตรารอดสูงกว่าขุดหลุม หรือกองหน้าดินแบบดัดแปลง1
ปลูกทันทีหลังเทกองดินกองดินยังไม่คงรูปทิ้งไว้ระยะหนึ่งให้คงรูปก่อน1
ยกโคกแต่ยังไม่มีระบบน้ำต้องวางระบบน้ำก่อนปลูกวางระบบน้ำให้เสร็จก่อน1
พูนดินกลบถึงรอยเสียบยอด/รอยทาบขัดกับคำแนะนำการปลูกกลบให้ต่ำกว่ารอยต่อ1
คลุมโคนชิดลำต้นตลอดเวลาคอรากชื้น เสี่ยงโคนเน่าเว้นห่างโคน เอาออกเมื่อดินชื้นปกติ2
ใช้น้ำในร่องสวนติดแม่น้ำโดยไม่ตรวจความเค็มต้นเล็กใบไหม้ ตายตรวจค่าการนำไฟฟ้าของน้ำก่อน2

7. ขั้นต่อไป

ตัดสินใจได้แล้วว่าแปลงตัวเองต้องขุดหลุม ยกโคก หรือยกร่อง ขั้นถัดไปคือเตรียมดินและต้นพันธุ์ให้พร้อม อ่านภาพรวมทั้งหมดได้ที่คู่มือปลูกทุเรียนให้รอด หรือเรื่องทุเรียนอื่น ๆ ในหมวดสาระเรื่องทุเรียน

ถ้ายังไม่แน่ใจว่าจุดปลูกของตัวเองเข้าแถวไหนในตาราง ถ่ายรูปแปลงหลังฝนตกแล้วทักมาคุยกับทีมพลูโตได้ที่ ติดต่อทีม Pluto หรือโทร 061-447-4464 ครับ

8. คำถามที่พบบ่อย

ปลูกทุเรียนยกโคกเหมาะกับพื้นที่แบบไหน?

การปลูกแบบนั่งแท่นหรือยกโคกเหมาะกับพื้นที่ฝนตกชุกและระบายน้ำไม่ดี เพราะช่วยให้น้ำระบายดีขึ้นและลดน้ำขังบริเวณโคนต้น แต่ต้องวางระบบน้ำให้ดีก่อนปลูก1

ยกโคกปลูกทุเรียนสูงเท่าไร?

ในพื้นที่ลุ่มที่น้ำขังไม่มากและไม่นาน ให้นำดินมาเทกองตามผังปลูกสูงประมาณ 0.75–1.20 เมตร ทิ้งไว้ระยะหนึ่งให้กองดินคงรูป แล้วปลูกบนสันกลางของกองดิน1

ขุดหลุมหรือยกโคกดีกว่า?

ขึ้นกับน้ำและดินของจุดปลูก การขุดหลุมเหมาะกับพื้นที่ค่อนข้างแล้งที่ยังไม่มีระบบน้ำ ส่วนพื้นที่ฝนชุกหรือระบายน้ำไม่ดีควรยกโคก และดินทรายที่ดินไม่เกาะตัวควรขุดหลุม1

ดินทรายปลูกทุเรียนยกโคกได้ไหม?

ดินร่วนปนทรายหรือดินทรายที่ดินไม่เกาะตัวควรขุดหลุมปลูก หรือใช้วิธีดัดแปลงโดยนำหน้าดินจากแหล่งอื่นมากองตรงจุดปลูก กว้างประมาณ 1 เมตร สูง 15 เซนติเมตร1

ที่ลุ่มน้ำขังนานต้องทำอย่างไร?

ถ้าน้ำท่วมขังมากและนาน ควรยกร่องสวน สันร่องกว้างไม่น้อยกว่า 6 เมตร ร่องน้ำกว้าง 1.5 เมตร ลึก 1 เมตร และมีระบบระบายน้ำเข้าออกที่ดี1

ปลูกทุเรียนบนโคกต้องรองก้นด้วยอะไร?

วิธีนั่งแท่นให้โรยปุ๋ยหินฟอสเฟต (0-3-0) 500 กรัมตรงจุดปลูก กลบดินบางๆ วางต้น แล้วถากดินข้างๆ ขึ้นมาพูนกลบ โดยไม่กลบถึงรอยเสียบยอด1

ทุเรียนทนน้ำขังได้กี่วัน?

ทุเรียนจัดเป็นพืชที่ทนน้ำท่วมขังได้ประมาณ 3–7 วัน แต่ต้นกล้าหรือต้นอายุน้อยทนได้น้อยกว่าต้นใหญ่ และน้ำนิ่งทำให้ต้นอยู่รอดได้สั้นกว่าน้ำไหล จึงควรเลี่ยงน้ำขังตั้งแต่ตอนเลือกวิธีปลูก2

แหล่งอ้างอิง

เข้าถึงเมื่อ 28 ต.ค. 2569 · [1] เป็นเอกสารไฟล์ปี 2563 · [2] ฉบับ ต.ค. 2567

  1. กรมวิชาการเกษตร, การปลูกทุเรียน (2563) หน้า 14–16 https://www.doa.go.th/share/attachment.php?aid=2973
  2. กรมวิชาการเกษตร สถาบันวิจัยพืชสวน, การจัดการการผลิตทุเรียนเพื่อรองรับภัยธรรมชาติ (2567) หน้า 18, 23–25 https://www.doa.go.th/hort/wp-content/uploads/2024/11/%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%88%E0%B8%B1%E0%B8%94%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%9C%E0%B8%A5%E0%B8%B4%E0%B8%95%E0%B8%97%E0%B8%B8%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%9E%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%A3%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%9A%E0%B8%A0%E0%B8%B1%E0%B8%A2%E0%B8%98%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%95%E0%B8%B4.pdf

Leave a comment

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องข้อมูลจำเป็นถูกทำเครื่องหมาย *